विकासले ल्याउने परिवर्तनको नमिठो पाटो उक्काइदिएको ‘गाउँ आएको बाटो’

गणेश कार्की

जब ‘गाउँ आएको बाटो’ फिल्मको बारेमा केही सुनेको थिएँ, भन्न मन थियो, जाबो एउटा बाटो पुगेको कथा मात्रै हो ? तर निकै पहिले विजयकुमारले दिशानिर्देशमा एउटा बाटो पुगेको गाउँमा गाडी पुग्दा स्वागतमा एक जना महिलाले पुरानो सारी टाँगेर गेट बनाएको सम्झिन पुगें । युट्युबमा तपाईंले खोज्नुभयो भने आज पनि होला त्यो भिडियो । हेक्का भयो, बाटो जहाँ पुग्छ, बाटो मात्र पुग्दैन, अनौठो संवेगका उभार पनि पुग्छन् ।

गाउँले परिवेशमा तिनै संवेग देखाउलान्, सोचेको थिएँ । त्यसबाहेक नवीन सुब्बाले ‘गाउँ आएको बाटो’मा कस्ता कथा भन्लान् भन्ने चासो थियो । फिल्म हेरें ।

फिल्म हेरेर फर्किएको निकै समयपछि पनि दिमागमा ‘गाउँ आएको बाटो’ घुमिरहेको छ । मुख्यरूपमा एउटा गुनासो छ निर्देशकसँग । त्यो बारेमा अन्तिममा लेख्छु । अनि, सामाजिक र राजनीतिक विषयको उठानका बारेमा कुरा गर्न मन छ । त्यो बारेमा सुरूमा लेख्छु ।

‘गाउँ आएको बाटो’ले एउटा गाउँको कथा मात्र भनेको छैन । नेपाली फिल्मले कहिल्यै सोच्दै नसोचेको मानव सभ्यताको प्रसंग उभ्याएको छ । अबको भविष्यका लागि राज्यले प्राथमिकतामा राख्नैपर्ने, हरेक पुस्ताले तयार हुनुपर्ने विषयमा पनि प्रष्ट संकेत गरेको छ । ती संकेतका लागि हाम्रै आँखा अगाडिका दृश्यको प्रयोगले त्यसलाई झन् वास्तविक र प्रभावकारी बनाएका छन् ।

एउटा प्रसंग माथि नै लेखिसकें । दिशानिर्देशमा विजयकुमारले देखाएको गाडीको स्वागतको घटना । मेरो गाउँमा म सानै छँदा गाडी पुगेको थियो । पुरानो गाडी थियो । ९५ भन्थे । धेरै पछि बुझें, गाडीको नम्बर रहेछ । त्यो गाडीका ड्राइभर हाम्रो क्षेत्रका लागि विशेष पाहुना जस्ता लाग्थे । त्यही किसिमको सम्मान पाएको देख्थें । पछि अरू गाडीहरू थपिए । कुशल ट्राभल्स, विनिता ट्राभल्स आदि । मेरा लागि बाटो पुग्नु, गाडी पुग्नु सामान्य हुँदै गए । विजयकुमारको भिडियोले त्यो सामान्य लागिसकेको विषयलाई विशेष बनाइदिएको थियो । सन्तुष्टि, प्रेम र खुसीले भिडियो हेर्दाहेर्दै आँखा भिजेका थिए ।

लाग्थ्यो, अब फेरि त्यसमा पनि बानी परिसकें । तर गाउँ आएको बाटोले भ्रम तोडिदियो । गाउँमा बाटो पुग्दा गाडी मात्र नपुग्दो रहेछ । गाडीको स्वागतमा हुने भावनात्मक संवेग मात्र नदेखिने रहेछ । गाउँ आएको बाटोले विकास मात्र नल्याउँदो रहेछ । परम्परागत सीपलाई र देखिरहेका सपनालाई पनि विस्थापन गर्दोरहेछ ।

देशले अनौठा बहानाका कथा बाँचिरहेको छ । यहाँ कुनै एक गाउँमा परिवारसँगै बसेर टिभी हेर्ने धोकोमा टिभी किन्न एउटा मान्छेले गाउँ छोड्छ । आफ्नै घरमा परिवारसँग टिभी हेर्न पाइरहेको मान्छे भने थप सम्पत्ति कमाउन गाउँ छोडेर विदेश लाग्छ । राम्रो र सहज जीवन बिताइरहेको मान्छे पनि अरूहरू विदेश गइरहेका छन् भनेर आफू पनि गाउँ छोड्छ । लाग्छ, देश छोड्न मान्छेले बहाना पनि सापटी लिइरहेको छ । बहानाको अर्मपर्म चलिरहेको छ । तेरो बहाना देखाएर म देश छोड्छु र मेरो बहाना देखाएर तँ देश छोड् । तुलनै नगरी गाउँ आएको बाटोले देशले बाँचिरहेको कथा देखाएको छ ।

यी कथा व्यक्तिले, परिवारले, समाजले, राज्यले ध्यान दिन्छ कि दिंदैन ? साह्रै आशावादी जवाफ सायदै आउला । राज्यले आफ्नो प्राथमिकता तय गरेको छैन । तय गरेको छ भने पनि नागरिकलाई बुझाएको छैन । केही गल्ती त छ, कि राज्यले नागरिक बुझेको छैन, कि नागरिकले राज्य बुझेको छैन ।

राज्यलाई डोर्‍याउँछौं भन्ने राजनीतिक दलहरू आफूले वाचा गरेका बाटोमा आफू नै हिंडेका छैनन् । म सम्झिन्छु, संसदीय निर्वाचनमा घोषणापत्र लेख्दाका दिन । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको घोषणापत्र लेख्ने काममा म पनि थिएँ । हामी दिनरात नभनी काम गरिरहेका थियौं । साविकका दलभन्दा फरक र भुईं टेकेको घोषणापत्र लेख्नेमा हाम्रो ध्याउन्न थियो । त्यसका लागि अरूले छुटाएका तर गर्नैपर्ने कामहरू हामीले लेख्दै थियौं ।

हामीले हजारौं पटक सुनिसक्यौं होला, सडक सञ्जाल बढाउने बारेमा । नयाँ गाउँमा नयाँ बाटो पुर्‍याउने बारेमा । हेर्ने हो भने साना-ठूला दुर्घटना निकै हुन्छन् । दुर्घटनाको कारण प्राविधिक मात्र हुन्न । सडक अनुशासन नभएका कारण बढी हुने गर्छन् । अझ नयाँ बाटोमा त झन् धेरै । स्थानीयले, सवारी चालकले नयाँ बाटोलाई कसरी प्रयोग गर्ने भन्ने बारेमा जानकारी नभएका कारणले पनि दुर्घटना भइरहेका हुन्छन् । यसैले घोषणापत्रमा लेख्यौं, ‘सडकसँग प्रत्यक्ष जोडिएका जनतालाई सडक उपयोगिता र अनुशासनका अनिवार्य कक्षा लिनुपर्ने व्यवस्था गरिनेछ ।’

घोषणापत्रमा लेखेका कुरा लक्षितवर्गसम्म पुग्ने पुर्‍याउने कुरा कहाँ पुग्यो, अलग्गै छलफलको विषय बन्ला । तर एउटा राजनीतिक दलले विज्ञसँग छलफल गरेर, लामो अध्ययनपछि आफ्नो घोषणापत्रमा लेखेको यो विषयलाई ‘गाउँ आएको बाटो’ले मुटु दुख्ने गरेर बताइदिएको छ ।

सबैभन्दा मुख्य कुरा गाउँ आउने बाटोले विकासले ल्याउने परिवर्तनको नमिठो पाटो उक्काइदिएको छ । विकासले गरिबलाई सजिलो बनाउँछ कि गाह्रो बनाएको छ भनेर राज्यलाई खोज्न विवश बनाएको छ । बाटो पुगेर बाँसको चित्रा बनाएर बेच्नमा नामी राई माइला बेकाम्मे बन्छ । बाटो पुगेर लाहुरे जस्ता टाठाबाठालाई झन् धेरै कमाउने अवसर सिर्जना गरिदिन्छ । राज्यले यो पाटोमा सोचेकै छैन । परिवर्तनले रोजगारीमा असाध्यै ठूलो असर पारिरहेको छ । हामी त्यसका लागि तयार छैनौं ।

विश्वप्रसिद्ध इतिहासविद् तथा लेखक युभल नोहा हरारी आफ्नो पुस्तक सेपियन्समा लेख्छन्, ‘कसैले पनि भन्न सक्दैन कि अबको २० वा ३० वर्षमा रोजगार बजारका लागि के चाहिन्छ ? मानव सभ्यतामा नै पहिलोपल्ट अबको केही वर्षमा कस्तो किसिमको सीप र क्षमता भएको मान्छे अनुमान गर्न नसकिने अवस्था सिर्जना भएको छ । यसको अर्थ हो, हामीले हाम्रा सन्तानलाई के पढाउने र के सिकाउने भन्ने बारेमा केही पनि थाहा छैन ।’

त्यस्तै, ‘द एज अफ एआई एन्ड आवर ह्युमन फ्युचर’ पुस्तकमा हेनरी ए किसिङ्गर लगायतका लेखक लेख्छन्, ‘अहिलेसम्म मानव आविष्कारले मानवको दिमागको देब्रे हिस्साले काम गर्ने विकल्पका यन्त्र मात्र बनाएको थियो । कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) मार्फत मानिसले अब दिमागको दाहिने हिस्साले गर्ने कामको पनि विकल्प उत्पादन गरेर निकै माथि पुर्‍याइसकेको छ । उदाहरण- च्याटजीपीटी, शब्दबाट गीत बनाउने एआई, शब्दबाट चित्र बनाउने एआई लगायत ।’

संसारका धेरै देशले परिवर्तनलाई आत्मसात गर्नुपर्ने अप्ठ्यारालाई सहज बनाउन वर्षौं अगाडिबाट सुरू गरिसकेका छन् । तर हाम्रोमा अझै पनि बाटो आएको गाउँमा प्लास्टिकका त्रिपाल पाउन थालेपछि बाँसको चोयाको चित्रा बनाउने नागरिकले के गर्छ भन्नेसम्म हेक्का राखिएको छैन, तयारी छैन । तयार छन् त केवल यति उडे भनेर गन्न बसेकाहरु र यति राता बाकस एयरपोर्ट झरे भनेर संख्या टिप्न बसेकाहरू ।

माथि उल्लेख गरिएका लेखकको नजरबाट हेर्ने हो भने गाउँ आएको बाटो झन् कस्तो देखिंदो हो ? सायद नेपाल राज्य र यहाँका नागरिक कुनै जनावरको प्रजाति विकाससँग अनुकूलन हुन नसकेर लोप हुने प्रक्रियामा गए जस्तो देखिन्छ ।

नवीन सुब्बाले ‘गाउँ आएको बाटो’ मार्फत बाटोसँगै पुगेको विकास देखाएका छन् । विकाससँगै पुगेको परम्परागत सीप, रहरमा हुने परिवर्तन देखाएका छन् । भर्खर गाडी चल्न थालेको बाटो उपयोग गर्न नजानेका गाउँले देखाएका छन् । र, राज्यसँग प्रश्न सोधेका छन्, ‘यो सबैमा तँ कहाँ छस् ? परिवर्तनलाई कति बुझेको छस् र आफ्ना नागरिकलाई कति तयार पार्दैछस् ?’

यी प्रश्न गर्दागर्दै सुब्बा स्वयं अलमलिए कि ! नत्र जम्मा पौने दुई घण्टाको फिल्मको अन्तिममा फिल्मको भनेर राखिएको गीत राख्नबाट केले रोक्यो होला ? हलबाट बाहिरिंदै गरेको मलाई फिल्मको कथा, यसले उठाएको विषय, सोधेको प्रश्नले जति संवेदनशील बनायो, त्यति नै मात्रामा राई माइलाले गाउँ छोड्यो रे गीत खड्कियो । त्यो गीत फिल्मको अन्तिममा किन नराखेको हो भन्ने गुनासो छ मेरो ।

एउटा गीतले सम्पूर्ण फिल्मलाई कसरी सारांशको रूपमा देखाउँछ, या भनौं, वाणको टुप्पोमा बसेर मानिसको मगजमा हान्छ भन्ने उदाहरण त धेरै छन् । भर्खरै निस्केको बलिउड फिल्म ‘चम्किला’कै ’बिदा करो’ हेरे पनि पुग्थ्यो ।

गुनासो थाँती राखेर भन्ने हो भने यो फिल्म समाजशास्त्र, मानवशास्त्र, विकास अध्ययनका विद्यार्थीहरुका लागि कोर्स बुक हो । नीति नियम बनाउनेका लागि निर्देशिका हो । समाज र समय बुझ्ने जाँगर हुनेले हेर्नैपर्छ । एउटा झ्यालबाट यस्तो बृहत्तर दृश्य देखाउने नवीन सुब्बालाई धन्यवाद । अनलाइनखबरबाट

Adertisement

सेयर गर्नुहोस्



प्रतिक्रिया दिनुहोस्



सम्बन्धित खवर

सम्बन्धित खवर

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Back to top button
You cannot copy content of this page.
Close

Ad Blocker Detect

Please consider supporting us by disabling your ad blocker