प्रतिकूलताबीच पौडेलसंग भिड्दै एमाले उम्मेवार राना

२०४८ सालको निर्वाचनमै तनहुँ-१ मा नेपाली कांग्रेसका नेता रामचन्द्र पौडेलसँग भिड्न ठीक्क परेका थिए, एकबहादुर राना । तर, त्यो मौका फुत्कियो । नेकपा (एमाले)बाट टिकट पाएका उनले चुनावी तालमेल हुँदा राष्ट्रिय जनमोर्चालाई छाड्नुपर्‍यो ।

अहिले सातौं पटक उठेका पौडेललाई रानाले पहिलो पटक चुनावी मैदानमा भेट्दैछन् । सामान्य पहिरन र शालीन स्वभावका उनको पनि पौडेलको जस्तै लामो राजनीतिक संघर्षको इतिहास छ । ‘राजनीतिका खाइखेली खग्गू’ पौडेलसँगको स्पर्धालाई आफ्नो पक्षमा पारेर इतिहास रच्न लालायित छन् उनी । तर, यो सहज भने छैन ।

एक त अहिले एमालेले विभाजनको असर खेपिरहेको छ । त्यसमाथि यो चुनावमा सत्तारुढ दलहरूले गठबन्धन गरेका छन् । र, कांग्रेसका नेता रामचन्द्र पौडेल गठबन्धनतर्फका साझा उम्मेदवार छन् । स्थानीय तह चुनावको मतले पनि एमालेलाई गठबन्धन भन्दा कमजोर देखाएको छ ।

अघिल्लो चुनावमा माओवादीसँग मिलेर आफ्नो दलका कृष्ण कुमार श्रेष्ठ -किसान)लाई जिताएका एकबहादुर राना अहिले सत्ता गठबन्धनसँग एक्लै भिड्नुपरेको छ । माओवादीसहित पाँचदलीय गठबन्धनको चुनौती उनका लागि पहिलो प्रतिकूलता बनेको छ ।

६५ वर्षीय राना तत्कालीन नेकपा (माले)का संस्थापक केन्द्रीय सदस्य हुन् । पेशाले शिक्षक उनी २०३५ सालदेखि राजनीतिमा क्रियाशील छन् । २०४५ सालमा शिक्षकको १४ वर्षे जागिर छाडेर पार्टीको काममा पूर्णकालीन भएका थिए उनी ।

रानाले २०५१ सालको निर्वाचनमा तनहुँ-१ मा टिकट पाएका थिए, जहाँ वहालवाला शिक्षामन्त्री गोविन्दराज जोशी नेपाली कांग्रेसका उम्मेदवार थिए । रानालाई पहिलो गाँसमै ढुंगा लाग्यो । २०५६ सालको निर्वाचनमा जोशीका अगाडि राना कमजोर सावित भए ।

जोशीसँग रानाको तेस्रो भिडन्त २०६४ को चुनावमा पनि भयो । त्यतिबेला चाहिं जोशी र राना दुवै पराजित भए । नेकपा (माओवादी)का सुरेश आले मगर विजयी भएर पहिलो संविधानसभामा गए ।

२०७० र २०७४ को निर्वाचनमा एमालेले रानाको नाम समानुपातिक सूचीमा राख्यो, तर अन्तिमतिर । फेरि पनि उनी सांसद बन्न पाएनन् । यसपटक उनलाई त्यो मौका छ, तर अनुकूलताभन्दा बढी चुनौतीका बीचमा ।

गत स्थानीय तह निर्वाचनमा तनहुँ-१ मा वडाअध्यक्षका उम्मेदवारहरूले पाएको दलगत मतमा पनि पौडेलको पार्टी कांग्रेस नै अगाडि छ । उक्त निर्वाचनमा कांग्रेसले ३३ हजार १०६, एमालेले २० हजार ८७९, माओवादी केन्द्रले ८ हजार १२४, राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा)ले १ हजार ६३० र नेकपा (एकीकृत समाजवादी)ले ८९२ पाएका छन् ।

त्यस्तै, ३ हजार ९९२ मत स्वतन्त्र उम्मेदवारहरूको पक्षमा खसेको छ । यसअनुसार पनि प्रतिकूलतामा रहेका रानाले विजयी बन्न एमालेको मत जोगाउँदै राप्रपा, स्वतन्त्र र गठबन्धनको समेत उल्लेख्य संख्यामा भोट तान्नुपर्ने देखिन्छ ।

गठबन्धनको बलले ढुक्क रामचन्द्र

संसदीय निर्वाचनमा तनहुँबाट जितेर पटक-पटक मन्त्री र सभामुख समेत भइसकेका नेपाली कांग्रेसका नेता रामचन्द्र पौडेल जिन्दगीमा एकपटक प्रधानमन्त्री बन्न लालायित छन् । जिल्ला तनहुँ र निर्वाचन क्षेत्र नं. १ मा भने उनका घोषित ‘दुश्मन’ गोविन्दराज जोशी सधैं घातका लागि तयार अवस्था रहेका हुन्छन् । यसपटक पनि स्थिति उही छ ।

भ्रष्टाचार मुद्दा खेपिरहेका जोशीलाई रामचन्द्रकै कारण आफ्नो राजनीतिक जीवनमा अवरोध आएको भन्ने छ । अघिल्लो चुनावमा पौडेल विरुद्ध उठेका उनको उम्मेदवारी पौडेल समूहकै उजुरीपछि खारेज भएको थियो । त्यसपछि जोशीले नेकपा (एमाले)का उम्मेदवार किसान श्रेष्ठलाई सघाएर पौडेललाई हराए ।

त्यसबापत कांग्रेसको अनुशासन समितिले पार्टी सदस्य समेत नरहने गरी गरेको कारबाही फुकुवा नभएपछि जोशीले पौडेल विरुद्ध स्वतन्त्र उम्मेदवारी दिएका छन् । तनहुँ-१ मा यसपटक एमालेका एकबहादुर गुरुङ, जसपाका पासाङ थापा मगर, राप्रपाका विनोदकुमार घर्तीलगायत अन्य १४ जना पनि प्रतिस्पर्धामा छन् ।

२०७४ मा जोशीका कारण हारेका पौडेल यसपटक पहिलाको गल्ती नदोहोर्‍याउने र जोशीलाई आफ्नो जितको मेसो बनाउने रणनीतिमा छन् । ‘अघिल्लो निर्वाचनमा जोशीको उम्मेदवारी कायम हुन दिनुपर्ने रहेछ । खारेज भएपछि उनको समूहको मत किसान श्रेष्ठलाई गयो’ पौडेलले भने, ‘यसपालि जनताले तपाईंले जितेर देशको नेतृत्व गर्नर्ुपर्छ भनिरहेका छन् ।’

अघिल्लो निर्वाचनमा एमाले र नेकपा (माओवादी केन्द्र) मिलेका थिए । यसपटक पौडेल सत्ता गठबन्धनको साझा उम्मेदवार छन् । जोशीपुत्र दीपकराज समेत लडेको गत स्थानीय तह निर्वाचनमा तनहुँ-१ मा वडाअध्यक्षका उम्मेदवारहरूले पाएको दलगत मतमा कांग्रेस अगाडि छ ।

स्थानीय निर्वाचनको परिणामले पौडेललाई बलियो स्थितिमा देखाउँछ, तर ढुक्क हुने अवस्था छैन । स्थानीय चुनाव अघिदेखि नै रामचन्द्रलाई हराउन भन्दै मतदाताको घरदैलोमा पुगेका जोशीको उम्मेदवारी चुनौती बनेको छ । जोशी गृहमन्त्री बन्दा तनहुँका थुप्रैलाई सेना-प्रहरी र शिक्षा मन्त्री भएको बेला शिक्षकको जागिर लगाइदिएको चर्चा अहिले पनि हुन्छ ।

कांग्रेसका महासमिति सदस्य पूर्णबहादुर गुरुङ एमाले प्रवेश गरेर तनहुँ-१ (२) को उम्मेदवार बनेका छन् । उनले कांग्रेसको विशेषगरी जनजाति समुदायको भोट काट्ने सम्भावना छ । तनहुँ कांग्रेसका पूर्वजिल्ला सचिव विश्व बास्तोलाले पौडेलविरुद्ध दिएको उम्मेदवारी भने फिर्ता लिएका छन् ।

रामचन्द्र-गोविन्दराज दुश्मनी

तनहुँ, रिस्तीमा जन्मिएका पौडेल र रूपाकोटका जोशीबीच विद्यार्थीकालदेखि नै मिल्ती भएन । पञ्चायती व्यवस्था विरुद्धको सुरुवाती संघर्षकालमा पौडेलले बीपी कोइरालालगायत नेतासँग निकट भएर काम गरे । त्यसबाट उनको राजनीतिक जीवनमा लाभ पुग्ने भयो। बीपीले केन्द्रमा रामचन्द्रलाई जिम्मेवारी दिंदा जिल्लामा सक्रिय गोविन्दराजले असन्तुष्टि जनाउने गरेको पुराना कांग्रेसहरू बताउँछन् ।

नेविसंघको संस्थापक सदस्य भएका पौडेल २०४० सालमा केन्द्रीय प्रचार समिति संयोजक, पार्टीको केन्द्रीय सदस्यहुँदै २०४८ सालमा तनहुँ-१ बाट निर्वाचित भएर सांसद भए । स्ववियु सभापति, तरुण दल सदस्य, पार्टीको तनहुँ जिल्ला उपसभापति, तनहुँ बार एशोसिएसनको अध्यक्षहुँदै अगाडि बढेका जोशी पनि २०४८ मै तनहुँ-२ बाट निर्वाचित भएर संसदमा पुगेका थिए ।

स्थानीय विकास मन्त्री हुँदै रामचन्द्र पौडेल प्रतिनिधिसभामा सभामुख बने । जोशी पनि २०५१ सालमा शिक्षामन्त्री र २०५५ मा गृहमन्त्री भए । त्यसपछि सामान्य प्रशासन, जलस्रोत, स्थानीय विकासलगायतका मन्त्रालय सम्हाले। पौडेल पार्टी उपसभापति र सुशील कोइरालाको निधनपछि कार्यवाहक सभापति बने । जोशी पार्टीको सह-महामन्त्रीसम्म भए । यी दुइ नेताको आन्तरिक लर्डाईंका लागि तनहुँ कांग्रेस भने विभाजित हुँदै गयो । पार्टीमा केन्द्रमा प्रभाव भएका पौडेल र जिल्लामा दह्रो बनेका जोशीबीचको एकअर्कालाई सिध्याउने खेलबाट टिकट बाँडफाँटमा पनि भाँडभैलो भयो ।

‘पौडेलप्रति सधैं असन्तुष्ट रहे जोशी, जोशीप्रति सधैं पूर्वाग्रही बने पौडेल’ तनहुँका एकजना पुराना कांग्रेस भन्छन्, ‘भ्रष्टाचार मुद्दा लागेपछि २०७० मा जोशीले टिकट पाएनन् । समानुपातिक सूचीमा रहेको नाम पनि काटियो ।’

त्यसबापत पौडेललाई हराउन दिलोज्यानले लागेका छन् जोशी । लाग्छ, उनको मिहिनेत आफ्नो जितभन्दा पौडेलको हारको लागि हो । गत स्थानीय तह निर्वाचनको नतिजा र सत्ता गठबन्धन भने पौडेलको दाहिना छन् ।

पौडेललाई जिल्लामै रोक्ने जोशीको प्रयास

नेपाली कांग्रेसका नेताद्वय रामचन्द्र पौडेल र गोविन्दराज जोशीको पाँचदशक पुरानो सम्बन्ध कहिल्यै सहज भएन । २०२७ सालमा भद्रगोल जेलमा पौडेल र जोशी एक महिनाजति एउटै खाटमा सुते । २०३६ मा पोखरा र २०४२ मा गोरखा जेलमा पनि नौ-नौ महिना सँगै बसे । दमौली जेलमा पनि केही समय सँगै बिताए ।

खुला संसारमा भने दुइ नेताबीच कहिल्यै मिल्ती भएन । पाँच दशक लामो सहयात्रामा कृतघ्न सम्बन्धमा बसे । यो क्रमले यो चुनावसम्म पनि निरन्तरता पाएको छ । पौडेल र जोशीको टकरावले जिल्लामा कांग्रेसको जनाधार खस्किंदै गएकोमा तनहुँका कांग्रेस दुवैसँग निराश छन् । अब दुवै नेताले विश्राम नलिए ससम्मान बिदाइ समेत नहुने उनीहरू बताउँछन् ।

तनहुँको रूपाकोटमा जन्मिएका ७३ वर्षीय जोशी २०२४ सालमा गण्डकी विद्यार्थी मञ्चबाट राजनीतिमा आएका हुन् । त्रिभुवन मावि तनहुँको संस्थापक प्रधानाध्यापक उनी ६ वर्षसम्म स्वयंसेवी रहे । उनले आदिकवि भानुभक्त क्याम्पसमा पनि दुइ वर्ष स्वयंसेवी शिक्षण गरे । १२ वर्षको वकालती पेशामा उनी तनहुँ बार एशोसिएसनको अध्यक्ष र पश्चिमाञ्चल बारको उपाध्यक्ष पनि भए ।

राजनीतिक, सामाजिक र कानुनी कामको बलमा उनले मतदातासँग बलियो सम्बन्ध बनाए । २०४८ मा तनहुँ-२ बाट निर्वाचित भएर संसदीय यात्रा सुरु गरेका जोशीले २०५१ मा तनहुँ-१ बाट विजयलाई निरन्तरता दिए । पौडेलले आफूलाई सधैं प्रतिकूल निर्वाचन क्षेत्रमा पठाउने गरेको उनको आरोप छ ।

जोशीले कार्यकारी जिम्मेवारीका पनि धेरै अवसर पाए । २०४८ देखि २०५१ सम्म शिक्षा, संस्कृति तथा समाज कल्याण मन्त्री बने । २०५५ मा गिरिजाप्रसाद कोइराला नेतृत्वको सरकारमा गृहमन्त्री भए । गृहपछि सामान्य प्रशासन मन्त्रालयको जिम्मेवारी पाए ।

२०५६ मा तनहुँ-१ बाट निर्वाचित जोशी कृष्णप्रसाद भट्टराइ नेतृत्वको सरकारमा जलस्रोत मन्त्री भए । भट्टराइपछि गिरिजाप्रसाद कोइराला प्रधानमन्त्री हुँदा गृहमन्त्री भए । केही समयपछि मन्त्रिपरिषद् हेरफेर हुँदा स्थानीय विकासमन्त्री भए ।

२०५७ मा पोखरामा भएको कांग्रेसको १०औं महाधिवेशनबाट जोशी सहमहामन्त्री भए । भ्रष्टाचार मुद्दा लागेपछि भने उनी कांग्रेसबाट पाखा लाग्दै अहिले पार्टी सदस्यताविहीन छन् । र, उनको एकमात्र उद्देश्य तनहुँमा रामचन्द्र पौडेललाई हराउने । जोशीले यसबीचमा राजनीतिमा पुनःस्थापित हुन गरेका हरेक प्रयास असफल भए । पौडेलविरुद्ध २०७४ मा तनहुँ-१ मा बागी उम्मेदवार बनेपछि त उनीसँग कांग्रेसको साधारण सदस्य पनि रहेन ।

चुनावी अंकगणित

२०७४ को निर्वाचनमा वाम गठबन्धनबाट उम्मेदवार बनेका नेकपा (एमाले)का किसान श्रेष्ठसँग कांग्रेसका वरिष्ठ नेता पौडेल करिब ७ हजार मतको फरकले हारे । २०४८ यता लगातार विजय हासिल गर्दै आएका पौडेलको त्यही नै पहिलो पराजय थियो । र, त्यसमा जोशीको ठूलो भूमिका थियो । यसपटक पौडेललाई सजिलो बनाउन नेकपा (एकीकृत समाजवादी)का श्रेष्ठलाई सत्ता गठबन्धनले बारा-४ पठाएको छ । र पनि जोशीले उम्मेदवारी दिएर पौडेललाई हैरान बनाइरहेका छन् ।

गत स्थानीय तह चुनावको नतिजा भने उनी अनुकूल छैन । तनहुँ-१ मा वडाअध्यक्षका उम्मेदवारहरूले पाएको दलगत मतमा कांग्रेस अगाडि छ । कांग्रेसले ३३ हजार १०६, एमालेले २२ हजार २१०, नेकपा (माओवादी केन्द्र)ले ८ हजार ४७४ र नेकपा (एकीकृत समाजवादी)ले ८९२ मत पाएको छ ।

भ्रष्टाचार मुद्दा खेपिरहेका जोशी भने कांग्रेसका बागी उम्मेदवार छन् र उनको उद्देश्य पनि रामचन्द्र पौडेललाई हराउनमा केन्द्रित छ । अघिल्लो चुनावमा पौडेलविरुद्ध उठेका उनको उम्मेदवारी निर्वाचन आयोगले खारेज गरिदिएको थियो ।

त्यसपछि नेकपा (एमाले)का उम्मेदवार किसान श्रेष्ठलाई सघाएका उनी पौडेललाई हराउन सफल भएका थिए । त्यसबापत कांग्रेसको अनुशासन समितिले पाँच वर्ष पार्टी सदस्यसमेत नरहने गरी गरेको कारबाही फुकुवा भएको छैन । पटक-पटक मन्त्री बनेका जोशीले ४ करोड रुपैयाँ भ्रष्टाचार गरेको भन्दै अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले विशेष अदालतमा मुद्दा दायर गरेको थियो । त्यसमा दोषी ठहर गरेको विशेषको फैसलाविरुद्ध जोशी सर्वोच्च अदालत गए । यो मुद्दाको अझै किनारा लागिसकेको छैन ।

सेयर गर्नुहोस्

प्रतिक्रिया दिनुहोस्

सम्बन्धित खवर