डढेलो नियन्त्रणका लागि उपभोक्ताको महत्वपूर्ण भूमिका
भानु : वनजंगलमा डढेलो नियन्त्रणका लागि सचेतनामूलक कार्यक्रमसँगै उपभोक्ताको पनि उत्तिकै जिम्मेवारी रहने सरोकारवालाले जोड दिएका छन् । वनजंगलमा डढेलो लगाउने जो कोहिलाई पनि कडाभन्दा कडा कारवाहि गर्न सुझाएका छन् ।
वन डढेलो नियन्त्रण सम्वन्धमा डिभिजन वन कार्यालय तनहुँ र भानु नगरपालिकाको आयोजना र जिल्ला प्रशासन कार्यालय तनहुँको सहजीकरणमा आयोजना गरिएको अन्तरक्रिया कार्यक्रमका सहभागीहरुले सम्वन्धित कार्यालयलाई यस्तो सुझाव दिएका हुन् ।
गर्मियाम सुरु भएसँगै वन क्षेत्रमा हुने डढेलो नियन्त्रणका लागि सतर्कता अपनाउन तथा सचेतनाका लागि सरोकारवालाहरुसँग अन्तरक्रिया गरिएको हो । डिभिजन वन कार्यालय तनहुँका प्रमुख शरद कुमार अधिकारीको अध्यक्षतामा आयोजित कार्यक्रममा भानु नगरपालिकाका नगर प्रमुख आनन्दराज त्रिपाठीले डँढेलो नियन्त्रणसँगै वन संरक्षणमा उपभोक्ताहरुको भूमिका महत्वपूर्ण रहने बताए ।
चैत र वैशाख महिनामा वन क्षेत्रमा धेरै डढेलो लाग्दा वातावरणीय प्रभावमा असर पर्नुको साथै वन वन्यजन्तु, तिनका वासस्थान र जैविक विविधतालाई असर गर्ने भएकाले सबैले सावधानी अपनाउनु पर्ने नगर प्रमुख त्रिपाठीले बताए ।
कार्यक्रममा सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी जीतबहादुर भण्डारीले डँढेलो नियन्त्रणका लागि सचेतनामुलक कार्यक्रमसंगै कानुनी कारवाहिको प्रक्रियालाई पनि संगसंगै लैजानुपर्ने धारणा व्यक्त गरे । डढेलो लगाउने व्यक्तिलाई कानुनत कारवाहिको निश्चित मापदण्ड तोकिएकोले त्यस्ता व्यक्तीहरुको पहिचानका लागि संयन्त्रनै तयार गर्नुपर्ने उनले बताए ।
कार्यक्रममा नेपाल पत्रकार महासंघ तनहुँका अध्यक्ष डिपि अधिकारी, सामुदायिक वन उपभोक्ता महासंघ भानुका अध्यक्ष मानबहादुर थापा लगायतका वक्ताहरुले वन डँढेलोेले पार्ने असर, डँढेलो लाग्ने कारण र डँढेलो नियन्त्रणका उपायहरुको बारेमा चर्चा गर्दै उपभोक्ताले निर्माण गरेको कार्ययोजना कार्यान्वयनमा लैजानु पर्ने र चोरी शिकारीलाई पनि नियन्त्रण गर्नुपर्नेमा जोड दिएका थिए ।
सहभागीहरुले जिल्लामा प्रत्येक वर्ष वनमा डढेलो लाग्ने गरेपनि कसुर गर्नेलाई हालसम्म पहिचान गरी कानुनी कारवाहि नभएको भन्दै कानुन कार्यन्वयनमा समेत जोडदिनुपर्ने बताए ।
कार्यक्रममा डिभिजन वन कार्यालय प्रमुख अधिकारीले वन डँढेलो नियन्त्रणमा उपभोक्ता समितिको दायित्व रहेको भन्दै डढेलो नियन्त्रणका लागि संलग्नलाई कारवाही र सुराकी दिनेलाई गोपनियतासँगै पुरस्कारको व्यवस्था रहेको बताए ।
उनले भने, ‘वन ऐन २०७६ अनुसार कुनैपनि स्थानमा डढेलो लगाउनेलाई तीनवर्षसम्म कैद वा ६० हजार रुपैया जरिवाना वा दुवै सजाया हुने व्यवस्था रहेको छ । सो बाहेक मुलुकी अपराध संहिता ऐन २०७४ अनुसार दुईवर्षदेखि पाँच वर्षसम्म कैद, २० हजार देखि ५० हजार रुप्ैयाँसम्म जरिबाना रहेको छ भने राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण ऐन २०२९ बमोजिम १० हजार रुपैयाँ भन्दा बढिको विगो भए विगोको दोव्वर जरिवाना वा एक वर्षसम्म कैद वा दुबै सजायको व्यवस्था रहेको छ ।’
सामान्य असावधानीका कारण वनजंगलमा भएको आगलागी नियन्त्रण गर्न नसक्ने गरी डढेलोको रुपमा फैलिने र डढेलोले पर्यावरण लगायत जडिवुटी, काठ दाउरा, कार्बन उत्सर्जन, साना बोटविरुवा नोक्सान गरी जैविक तथा पर्यावरणीय क्षति बढाउँदै जनजीवनमा प्रत्यक्ष रुपमा नकरात्मक प्रभाव पर्दछ ।
त्यसैगरी डढेलोका कारण वनजंगल क्षेत्रमा रहेका खानेपानीका पाइपलाईनमा नोक्सानी पु¥याउनुका साथै वनजंगलमा जोडिएर रहेका नजिकका मानववस्तीहमा जनधनको क्षति समेत हुने गरेको छ । कार्यक्रममा भानु नगरपालिकाका वरिष्ठ प्रशासकीय अधिकृत सुनिल पाण्डेले सहजिकरण गरेका थिए भने वन अधिकृत मदन सुवेदीले डँढेलो नियन्त्रण सम्बन्धी कार्यपत्र प्रस्तुत गरेका थिए ।
