सम्पादकीय : दसैंको रमझमपछिका गाउँघर

दसैँ आयो, गाउँघरमा चहलपहल बढ्यो । वर्षौँदेखि टाढिएका आफन्त घर फर्किए, आँगनमा बालबालिकाको हाँसो गुञ्जियो, पिङमा रमाउने र बाटोघाटोमा भेटघाट गर्नेहरूको भीड लाग्यो । सुनसान बनेका घरका ढोका खुले, चुलोमा मिठो परिकार पाक्यो र मान्यजनको हातबाट टीका तथा जमरा ग्रहण गर्दै आशीर्वाद लिनेहरूको लर्को लाग्यो । एक–दुई दिनका लागि भए पनि गाउँघरले पुरानै जीवनशैली र आत्मीयता फर्किएको अनुभूति ग¥यो । तर, दसैँको रमझम सकिएसँगै त्यो चहलपहल पनि बिस्तारै हरायो । हिजोसम्म भरिभराउ देखिएका घरआँगन फेरि सुनसान बने, सडकमा गाडी चढेर सहर तथा विदेशतर्फ फर्किनेहरूको लर्को लाग्यो । केही दिनअघि मात्रै उल्लासले भरिएका गाउँघरमा पुनः एक्लोपन र सन्नाटा छाउन थालेको छ । यो दृश्य नेपाली समाजको बदलिँदो सामाजिक संरचना र गाउँघरको वर्तमान यथार्थको प्रतिनिधि चित्र हो ।

दसैँ केवल धार्मिक आस्था र सांस्कृतिक परम्पराको पर्व मात्र होइन, परिवार र समाजलाई जोड्ने महत्वपूर्ण अवसर पनि हो । तर, वर्षमा एकपटक आउने यो पर्वमा क्षणिक रूपमा देखिने जमघट र रमझमले गाउँघरको दीर्घकालीन सामाजिक समस्यालाई छोप्न सक्दैन । गाउँमा बस्ने मानिसको संख्या घट्दै जानु, युवा पुस्ता रोजगारी र अवसरको खोजीमा बाहिरिनु तथा परम्परागत सामाजिक सम्बन्ध कमजोर बन्दै जानु आजको गम्भीर चुनौती हो । दसैँको धार्मिक मान्यताले असत्यमाथि सत्य, अन्यायमाथि न्याय र खराब प्रवृत्तिमाथि असल आचरणको विजयको सन्देश दिन्छ । त्यस्तै, टीका र जमराको परम्पराले ज्येष्ठप्रति सम्मान, पारिवारिक एकता र पुस्तान्तरणको महत्व सम्झाउँछ । टाढिएका आफन्तबीच भेटघाट हुनु, मनमुटाव बिर्सेर सम्बन्ध सुधार्नु र दुःखसुख साटासाट गर्नु यस पर्वका सुन्दर पक्ष हुन् । तर, यी मूल्यहरू दसैँका केही दिनमा मात्रै सीमित हुनुहुँदैन । पर्व सकिएपछि पनि परिवारप्रतिको जिम्मेवारी, ज्येष्ठ नागरिकप्रतिको सम्मान र समाजप्रतिको उत्तरदायित्व निरन्तर रहनुपर्छ ।

आज गाउँघरमा वृद्धवृद्धा र बालबालिका छाडेर रोजगारीका लागि सहर तथा विदेश जानेको संख्या बढ्दो छ । कतिपय घरमा दसैँमा छोराछोरी आउने प्रतीक्षामा रहेका अभिभावकले केही दिनको भेटघाटपछि फेरि एक्लै दिन बिताउनुपर्ने अवस्था छ। दसैँमा भरिने घर वर्षभरि खाली रहनु र वृद्ध आमाबुबाले चाडपर्वको रमाइलोपछि पुनः एक्लोपन सामना गर्नु केवल भावनात्मक विषय होइन, सामाजिक सुरक्षासँग जोडिएको प्रश्न पनि हो । गाउँबाट युवा पलायन हुनुका पछाडि रोजगारीको अभाव, गुणस्तरीय शिक्षा, स्वास्थ्य सेवा र पूर्वाधारको कमी जस्ता कारण छन् । त्यसैले गाउँघरको सन्नाटालाई मानिसको व्यक्तिगत रोजाइका रूपमा मात्र हेरेर पुग्दैन; यसका संरचनागत कारणको खोजी र समाधान आवश्यक छ । गाउँमा मानिस फर्किने वातावरण बनाउन स्थानीय तहदेखि राज्यका सबै निकायले ध्यान दिनुपर्छ । कृषि, पशुपालन, पर्यटन, घरेलु उद्योग र स्थानीय उत्पादनमा आधारित रोजगारी सिर्जना गर्न सकिन्छ । गाउँका मौलिक संस्कृति, परम्परा र प्राकृतिक सम्पदालाई आर्थिक अवसरसँग जोड्न सके युवा पुस्तालाई आफ्नै ठाउँमा सम्भावना खोज्ने आधार मिल्न सक्छ । गुणस्तरीय शिक्षा, सहज स्वास्थ्य सेवा र भरपर्दो यातायातको व्यवस्था पनि उत्तिकै आवश्यक छ । गाउँमा अवसर नहुने र सहर वा विदेश जानुपर्ने बाध्यता कायम रहँदासम्म दसैँको जमघट क्षणिक पुनर्मिलनमै सीमित भइरहनेछ ।

यससँगै, दसैँलाई देखावटी खर्च र आर्थिक प्रतिस्पर्धाको माध्यम बनाउने प्रवृत्तिबाट पनि मुक्त गर्नुपर्छ । ऋण लिएर भोजभतेर गर्ने, महँगा सामग्री किनेर सामाजिक प्रतिष्ठा देखाउने र अरूसँग तुलना गरेर पर्व मनाउने सोचले आत्मीयताभन्दा आर्थिक बोझ बढाउँछ । पर्वको वास्तविक सौन्दर्य खर्चको परिमाणमा होइन, सम्बन्धको गहिराइमा हुन्छ । आफ्नो क्षमताअनुसार सरल र मर्यादित रूपमा पर्व मनाउँदै विपन्न परिवार, एक्ला ज्येष्ठ नागरिक तथा असहाय व्यक्तिको खुसीमा सहभागी हुनु नै दसैँको मानवीय सन्देश हो । दसैँ सकिएपछि गाउँघर सुनसान हुनु स्वाभाविक होला, तर गाउँको भविष्य नै सुनसान बन्दै जानु स्वाभाविक मान्न सकिँदैन । केही दिनको रमझमलाई वर्षभरि टिक्ने आत्मीयता, सहकार्य र सामाजिक एकतामा बदल्न आवश्यक छ । परिवारसँग बिताएका क्षणलाई सम्झनामा मात्र सीमित नराखी नियमित संवाद, भेटघाट र सहयोगको संस्कार विकास गर्नुपर्छ । राज्यले गाउँमा अवसर सिर्जना गर्नुपर्छ भने समाजले गाउँप्रतिको अपनत्व र सामूहिक जिम्मेवारीलाई बलियो बनाउनुपर्छ ।

दसैँको सार टीका, जमरा र उत्सवमा मात्र होइन, मानिसलाई मानिससँग जोड्ने भावनामा निहित छ । चाडपर्वमा मात्रै गाउँ फर्किने होइन, गाउँमै भविष्य देख्न सक्ने वातावरण बनाउनु आजको आवश्यकता हो । दसैँपछि गाउँघरमा छाउने सन्नाटा हटाउने उपाय अर्को पर्वको प्रतीक्षा गर्नु होइन; गाउँलाई वर्षभरि जीवन्त बनाउने आर्थिक, सामाजिक र मानवीय आधार निर्माण गर्नु हो । घरका ढोका खुल्ने, आँगनमा हाँसो गुञ्जिने र ज्येष्ठ नागरिकले आफ्ना सन्तानको साथ अनुभव गर्ने अवस्था दसैँका केही दिनमा मात्र होइन, वर्षभरि कायम रहन सके मात्रै पर्वले दिएको एकता र सद्भावको सन्देश सार्थक हुनेछ ।

सेयर गर्नुहोस्

प्रतिक्रिया दिनुहोस्

सम्बन्धित खवर