मार्चेलेकको बाटो : हिमाल, खर्क र सम्झनाले भरिएको एक दिन
विष्णु पौडेल ‘निरिस’
मुस्ताङको जोमसोम सधैंजस्तै चिसो थियो, तर त्यो बिहानको चिसोपनमा एउटा छुट्टै उत्साह मिसिएको थियो। हिमालसँग नजिकिने, खर्कको जीवनलाई नियाल्ने र केही समयका लागि दैनिक व्यस्तताबाट टाढा पुग्ने चाहनाले हामी सबैलाई रोमाञ्चित बनाएको थियो। पूर्वयोजनाअनुसार साथीहरू मिलेर आवश्यक सामानको जोहो गरिसकेका थियौँ। झोलामा पानी, केही खानेकुरा, सामान्य औषधि, क्यामेरा र मनभरि यात्राको उत्साह बोकेर हामी मार्चेलेकतर्फ लाग्यौँ।
मुस्ताङको थासाङ गाउँपालिकामा पर्ने मार्चेलेक समुद्री सतहबाट करिब ३९०० मिटर उचाइमा अवस्थित एक रमणीय खर्क क्षेत्र हो। हिमाल, चरनभूमि, चौंरीगोठ र मौलिक हिमाली जीवनशैलीको अनुपम संगम मानिने मार्चेलेक पछिल्ला वर्षहरूमा आन्तरिक पर्यटकका लागि आकर्षक गन्तव्य बन्दै गएको छ।
जोमसोमबाट यात्रा सुरु गर्दा मनमा एउटा अनौठो उत्सुकता थियो। हिमाललाई अझ नजिकबाट नियाल्ने, प्रकृतिसँग एकाकार हुने र केही समयका लागि आफूलाई पुनः खोज्ने चाहनाले यात्रा झन् अर्थपूर्ण बनाइरहेको थियो। जोमसोम, स्याङ र मार्फाको बाटो हुँदै हामी अगाडि बढ्यौँ। केही दूरी पार गरेपछि कालीगण्डकी करिडोरअन्तर्गत पर्ने मुख्य सडक छोडेर हामी बायाँतर्फ मोडियौँ। त्यहीँबाट सुरु भयो वास्तविक पदयात्रा—प्रकृतिसँगको सीधा संवाद।
चिमाङ गाउँ पुग्दा यात्राको स्वरूप नै बदलिएको अनुभूति भयो। गाउँको मौन सौन्दर्य, ढुंगाले बनेका घरहरू, परम्परागत शैलीमा सजिएका आँगन र वरिपरि फैलिएको हरियालीले मन लोभ्यायो। स्थानीय मानिसहरूको सरल जीवनशैली र आत्मीय व्यवहारले हिमाली संस्कृतिको गहिरो परिचय गराइरहेको थियो। शहरको कोलाहलभन्दा निकै टाढा रहेको त्यो गाउँमा जीवन शान्त थियो, तर आत्मीयताले भरिएको थियो।
त्यसपछि सुरु भयो उकालो यात्रा। धुपी, सल्ला, ओखर र स्याउका बगैंचा पार गर्दै हामी माथितिर उक्लन थाल्यौँ। बाटो कठिन थियो। कतिपय ठाउँमा सासै रोकिनेजस्तो अनुभव हुन्थ्यो। तर यात्राको थकानलाई वरिपरिको प्राकृतिक सौन्दर्यले बारम्बार जितिरहेको थियो। सल्लाका पातहरूमा ठोक्किएर आउने हावाको संगीत, चराचुरुङ्गीको मधुर आवाज र टाढाबाट मुस्कुराइरहेका हिमालहरूले यात्रालाई अझ रमणीय बनाइदिएका थिए।
हामी बेला–बेलामा विश्राम गर्थ्यौँ। पानी पिउँथ्यौँ, रमाइला कुरा गर्थ्यौँ, हाँस्थ्यौँ। यात्रामा गन्तव्य मात्र महत्वपूर्ण हुँदैन, सँगै हिँड्ने साथीहरू पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छन् भन्ने अनुभूति त्यो दिन अझ गहिरोसँग भयो। कठिन उकालो पनि साथीहरूको साथले सहज लाग्दोरहेछ।
करिब चार घण्टाको निरन्तर उकालोपछि हामी मार्चेलेक पुग्यौँ। त्यहाँ पुगेपछि आँखाअगाडि फैलिएको दृश्यले सबै थकान एकैछिनमा बिर्साइदियो। विशाल चरनभूमि, खुला आकाशमुनि फैलिएका हरिया खर्क, च्याङ्ग्रा, याक र भेडाका बथानहरू- त्यो दृश्य कुनै चित्रकारको क्यानभासजस्तै लाग्थ्यो।
मार्चेलेकको निस्तब्धतामा पनि जीवनको ठूलो आवाज सुनिन्थ्यो। त्यहाँको मौनताभित्र प्रकृतिको आफ्नै भाषा थियो। टाढासम्म फैलिएको खर्क र हिमालहरूको काखमा बसेको त्यो भूभागले मनलाई अद्भुत शान्ति प्रदान गरिरहेको थियो।
त्यहाँबाट देखिने नीलगिरि, धौलागिरि, टुकुचे र मानापाथी हिमालका दृश्यले जो कोहीलाई मन्त्रमुग्ध बनाउँछन्। ती हिमाल केवल प्राकृतिक संरचना मात्र होइनन्, यहाँका मानिसहरूको जीवन, विश्वास र समयका मौन साक्षी पनि हुन्। हिमालहरूलाई नजिकबाट नियाल्दा लाग्थ्यो, मानौँ प्रकृतिले आफ्ना सबैभन्दा सुन्दर रचना यहीँ आएर सजाएको हो।
हामी केही समय चौंरीगोठमा बस्यौँ। त्यहाँ लामो समयदेखि बस्दै आएका एक गोठालासँग कुराकानी गर्ने अवसर मिल्यो। उनका कथाहरू सरल थिए, तर जीवनका गहिरा अनुभवले भरिएका थिए। महिनौँसम्म परिवारबाट टाढा बसेर चौंरी, याक र भेडाको हेरचाह गर्नु, कठोर मौसमसँग संघर्ष गर्नु र एकान्तसँग मित्रता गर्नु उनका लागि केवल पेशा थिएन, त्यो त जीवन बिताउने एउटा शैली रहेछ।
गोठालाका अनुभव सुन्दै गर्दा आफ्नै बाल्यकालका स्मृतिहरू पनि एकाएक ताजा भए। गाउँका गोठ, बिहानको चिसो, घाँस काट्ने दिनहरू र पशुसँग बिताएका सरल क्षणहरू मनमा एकपछि अर्को गर्दै फर्किए। लाग्यो, हामी केवल नयाँ ठाउँ घुम्न आएका थिएनौँ, बरु आफ्नै भुलिएको समयसँग भेट्न आएका रहेछौँ।
त्यहाँको हावा, त्यहाँको खुलापन र मौनताले मनमा गहिरो छाप छोडिरहेको थियो। हामीले धेरै तस्बिर खिच्यौँ, हाँस्यौँ, रमायौँ र कहिलेकाहीँ शब्दबिनै पनि दृश्यलाई महसुस गरिरह्यौँ। प्रकृतिसँगको यस्तो निकटताले मानिसलाई भित्रैदेखि शान्त बनाउँदो रहेछ।
तर समय सधैं रोकिँदैन। साँझ पर्न थालेपछि फर्किने तयारी गर्नुपर्यो। कसैको पनि फर्किने मन थिएन, तर समयको सीमाले हामीलाई बाध्य बनायो। बेलुका करिब ६ बजे हामी मार्फा आइपुग्यौँ र त्यहाँबाट जोमसोमतर्फ गाडी समात्यौँ। साँझ ७ बजेतिर हामी फेरि त्यहीँ थियौँ, जहाँबाट बिहान यात्रा सुरु गरेका थियौँ।
भौगोलिक रूपमा यात्रा समाप्त भएको थियो, तर अनुभूतिको हिसाबले त्यो यात्रा अझै जारी थियो। मार्चेलेकको त्यो भ्रमण केवल एउटा पदयात्रा थिएन। त्यो प्रकृतिसँगको आत्मीय भेट थियो, हिमाली संस्कृतिसँगको संवाद थियो, गोठालाको संघर्षपूर्ण जीवनसँगको परिचय थियो र आफ्नै विगतसँगको पुनर्मिलन पनि थियो।
यात्राले हामीलाई केवल नयाँ गन्तव्य देखाउँदैन, यसले आफूभित्र फर्किन पनि सिकाउँछ। शहरको भागदौडमा हराउँदै गएको संवेदनशीलता, प्रकृतिसँगको सम्बन्ध र सरल जीवनको महत्व यस्ता यात्राले पुनः सम्झाइदिन्छन्।
आज पनि मार्चेलेक सम्झँदा हिमालको चिसो हावा, खर्कको निस्तब्धता, गोठालाको कथा र साथीहरूको हाँसो एकसाथ मनमा आउँछ। केही यात्राहरू दूरीले होइन, अनुभूतिले मापन गरिन्छन्। मार्चेलेक त्यस्तै एउटा यात्रा थियो—जहाँ पुगेर केवल दृश्य मात्र होइन, आफूलाई पनि नयाँ ढंगले भेट्न सकिन्छ।
