सम्पादकीय : सडक विस्तारमा ढिलाई
विकासको पहिलो खुड्किलो सडकलाई लिने गरिन्छ । विकासका नामा विस्तार गरिएका सडकको समयमै स्तरोन्नति हुन नसक्दा सर्वसाधारणले निकै सास्ती झेल्नुपर्ने मात्र होइन ठूलो मात्रमा धनजनको क्षति समेत व्यहोर्नुपर्ने अवस्था सृजना हुने गरेको छ । यसको एउटा उद्हारण हो दुलेंगौंडा–हर्कपुर सडक मार्ग । दुलेगौंडा–हर्कपुर सडकको स्तरोन्नतिमा भएको अत्यधिक ढिलाइले नेपाली विकासको एउटा कष्टप्रद छायाँ प्रस्तुत गरेको छ । काम सुरु गरेको छ वर्ष बितेपनि अझै कामले पूर्णता पाउन सकेको छैन । ठेकेदारको लापरवाही, प्रशासनिक ढिलाइ र राजनीतिक अस्थिरता यसको मुख्य समस्याका रुपमा देखिएका छन् । यो न केवल सडकको निर्माणमा भएको समस्याको संकेत हो, बरु समग्रमा विकासमा हुने ढिलाइ र अनियमितताका गम्भीर संकेतहरू पनि छन् । यो सडक कालोपत्रे गर्ने ठेक्का २०७६ कात्तिकमा लिइएको थियो र २०७८ माघसम्म पूरा गर्ने कसम खाएका ठेकेदारले छ वर्ष बितिसक्दा पनि कामले पूर्णता पाउन सकेको छैन । बर्खामा हिलो र पहिरोको समस्या र हिउँदमा धुलोको सास्ती स्थानीयहरूको लागि असह्य बनेको छ । सडको यो दुरावस्थाले चुनावी भाषण र आश्वासन मात्र दिइरहेका नेताहरूको असल कार्यक्षमता र जिम्मेवारीप्रति गहिरो प्रश्न उठाउँछ ।
स्थानीय स्तरमा जनताले आफूलाई निरन्तर आश्वासन मात्र पाइरहेका छन्, तर वास्तविक काम देख्नको लागि उनीहरूले अझै वर्षौ पर्खिनुपर्नेछ भन्ने वास्तविकता अहिले प्रकट भइसकेको छ । सडक निर्माणको काममा ढिलाइको कारण राजनीतिक दबाब, प्रशासनिक असमर्थता र निर्माण कम्पनीका आन्तरिक समस्याहरूका बीचमा अस्तित्वमा रहेको जटिलता छ । यद्यपि, निर्माण कम्पनीको ढिलाइलाई स्थानीयस्तरमा झनै निराशा र आक्रोसका साथ लिइन्छ । यो सडकको परियोजना ‘एक निर्वाचन क्षेत्र, एक सडक’ कार्यक्रमको हिस्सा हो, जसमा गण्डकी प्रदेश सरकारले यसको स्तरोन्नतीमा ध्यान पु¥याएको भएपनि काममा आशा गरेजस्तै गति आएको छैन । जब एक साधारण सडकको काम पाँच वर्षमा नपार्ने हो भने, हामी कस्तो प्रकारको विकासमा अघि बढिरहेका छौं ? यो प्रश्न हामी सबैले गर्नुपर्छ । यो समस्याले केवल दुलेगौंडा–हर्कपुरको विकासमा ढिलाइको कुरा उठाउँदैन, बरु यसले नेपालका समग्र सडक निर्माण कार्य र विकास योजनामा भइरहेको अनियमितताका बारेमा गम्भीर चेतावनी दिन्छ ।
यस्तै, अर्को सडक हो पाल्पाको रामपुर र तनहुँको घिरिङ हुँदै पृथ्वीराजमार्ग जोड्ने कृष्ण मोटरमार्ग । यो मोटरमार्ग निर्माण कार्य नौ वर्षदेखि अलपत्र छ । २५ किलोमिटर लामो यो सडकखण्डको निर्माण काम चितवनको सन्तोषी निर्माण सेवाले पाएको थियो, तर कानूनी मुद्दा र निर्माणमा भएको ढिलाइले गर्दा स्थानीय जनजीवनमा असुविधा मात्र नभई विकासको प्रक्रियामा गम्भीर अवरोध उत्पन्न भएको छ । सडक निर्माणको जिम्मा पाएको ठेकेदार कम्पनी सन्तोषी निर्माण सेवाले २०७३ वैशाखमा १५ महिनामा निर्माण सम्पन्न गर्ने सम्झौता गरेको थियो, तर नौ वर्ष बितिसक्दा पनि यो सडकखण्ड अपूर्ण रहेको छ । निर्माण कम्पनीले काम नगरेको दाबी गर्दै भुक्तानीको माग गरेको थियो, तर जब पूर्वाधार कार्यालय तनहुँले ठेकेदारको काम असन्तोषजनक भएको भन्दै ठेक्का तोड्ने चेतावनी दिएपछि ठेकेदारले अदालतमा मुद्दा दायर गरेको थियो । यद्यपि, निर्माण कम्पनीले गहन आर्थिक दाबी गर्दा र मुद्दा अदालतमा लम्बिँदा, यसले सडक निर्माणको कामको गति थप ढिलाइ गरेको छ । अधुरो काम र कानूनी जटिलताले गर्दा यो सडक परियोजनामा हरेक वर्ष रकम विनियोजन भएतापनि ती रकमको प्रयोग हुन सकेको छैन । अहिले यो मुद्दाको टुङ्गो लागेकाले अब यो सडकको स्तरोन्नतिले गतिलने अपेक्षा गर्न सकिन्छ । स्थानीय प्रशासन र सरकारको प्रयासले पनि कामको गति तीव्र बनाउन सकेको थिएन् ।
यो स्थितिले नेपाली विकास प्रक्रियामा कानूनी र प्रशासनिक कमजोरीलाई उजागर गर्दछ । ठेकेदारहरूको लापरवाही र मुद्दाको लम्बिँदो प्रक्रिया सरकारका योजनाहरूको कार्यान्वयनमा ठूलो अड्चन बन्ने गरेको छ । विकास कार्यमा समयमै काम सम्पन्न नहुनु, भुक्तानीको विवाद र विवाद समाधानको ढिलाइ नेपाली संरचनागत समस्याको एउटा स्पष्ट उदाहरण हो । अब प्रशासन र ठेकेदार दुवै पक्षको जिम्मेवारीको पुनः मूल्याङ्कन गर्ने । सरकार र ठेकेदारबीचको सहकार्यलाई सुधार्नु, कानूनी प्रक्रियालाई प्रभावकारी बनाउन आवश्यक छ ताकि यस्ता समस्याहरू भविष्यमा नदोहो¥याउने बनोस् । जसले गर्दा स्थानीय बासिन्दाहरूको जीवनस्तर सुधार्न र विकासको गति तीव्र पार्न सकिन्छ । सार्वजनिक काममा समयमै काम नगर्ने ठेकेदारहरूको मनोबल उच्च राख्नुपर्ने र प्रशासनले निर्माण कार्यको निगरानीलाई प्रभावकारी बनाउनुपर्ने आवश्यकता छ । अब समय आएको छ कि सरकार र ठेकेदारहरूले जिम्मेवारी लिई कामलाई तिव्रता दिनुपर्छ र स्थानीय जनताका आवाजलाई सुनाउँदै योजनाहरूलाई कार्यान्वयनमा ल्याउनु पर्छ। ताकि, राजनीतिक आश्वासन मात्र नभई वास्तविक कार्यदक्षता देखाइने होस् र विकासको यात्रा अगाडि बढोस् ।
