अलैंचीले फर्कायो गाउँको रौनक : लमजुङबाट बसाइँ सरेका परिवार खेती गर्न गाउँ फर्किन थाले
लमजुङ : कुनै समय बसाइँसराइले सुनसान बन्दै गएका लमजुङका ग्रामीण बस्तीमा अहिले अलैँची खेतीले फेरि चहलपहल बढाएको छ । आम्दानीको राम्रो स्रोत बन्न थालेपछि सहर झरेका परिवारसमेत गाउँ फर्किएर अलैँची खेतीमा जुट्न थालेका छन् । जिल्लाका विभिन्न क्षेत्रमा यस वर्षको अलैँची टिपाइसमेत सुरु भएको छ ।
समुद्री सतहदेखि करिब आठ सयदेखि एक हजार दुई सय मिटर उचाइसम्मका क्षेत्रमा लगाइएको अलैँची पाक्न थालेपछि किसान टिपाइमा व्यस्त भएका हुन्। मस्र्याङ्दी गाउँपालिका–७ ताराचोक शेराका किसान डम्बरसिंह अधिकारीले डम्बरसाई र जिर्मले जातको अलैँची पाकेपछि टिप्न सुरु गरिएको बताए । ताराचोकमा मात्रै ४० रोपनीभन्दा बढी क्षेत्रमा अलैँची खेती गरिएको उनले जानकारी दिए ।
स्थानीय इन्द्रप्रसाद तामाङका अनुसार गाउँका अधिकांश किसान अहिले अलैँची टिप्नमै व्यस्त छन् । लामो समय प्रयोगविहीन रहेका पाखोबारी तथा धान उत्पादन हुने केही जमिनसमेत मासेर किसानले अलैँची खेती विस्तार गरेका छन् । ‘पहिले खेर जाने पाखोबारीमा अहिले अलैँची छ’, उनले भने, ‘अलैँचीबाट आम्दानी हुन थालेपछि किसानमा खेतीप्रति उत्साह बढेको छ ।’
मर्स्याङ्दी–६ बाहुनडाँडाका किसान लोकनाथ घिमिरेले छ रोपनी जमिनमा लगाएको रामशाही जातको अलैँचीबाट यस वर्ष करिब दुई सय किलो उत्पादन भएको बताए । टिपेर सुकाउने कामसमेत सम्पन्न भइसकेको उनले जानकारी दिए ।
मर्स्याङ्दी–५ घेर्मुफाँटका किसान पनि धानखेतीको काम सकेर अलैँची टिप्ने, सुकाउने र ग्रेडिङ गर्ने काममा लागेका छन् । स्थानीय बिमला गुरुङका अनुसार अलैँचीबाट राम्रो आम्दानी हुन थालेपछि गाउँमा खेती गर्नेको संख्या बढेको छ । खेतीबाट आम्दानीको सम्भावना देखिएपछि रोजगारी र सुविधाका लागि बाहिरिएका परिवारसमेत गाउँ फर्किन थालेको उनले बताइन् ।
यसको प्रभाव मर्स्याङ्दी–७ लुदी गाउँमा अझ स्पष्ट देखिएको छ । बसाइँसराइका कारण कुनै समय गाउँमा जम्मा छ घरपरिवार मात्रै बाँकी रहेकामा अहिले त्यो संख्या बढेर १९ पुगेको छ । सहर तथा बजारतर्फ गएका कतिपय परिवार अलैँची खेती गर्न गाउँ फर्किएका छन् ।
स्थानीय रामप्रसाद तामाङका अनुसार लुदी गाउँमा मात्रै करिब चार सय रोपनी क्षेत्रफलमा अलैँची खेती गरिएको छ । किसानले ‘लुदी अलैँची कृषक समूह’ गठन गरेर सामूहिक रूपमा खेतीसमेत गर्दै आएका छन् । ‘गाउँ छाडेर बजार गएकाहरू पनि अहिले फर्केर अलैँची खेती गर्न थालेका छन्’, तामाङले भने, ‘खेतीले गाउँमा फेरि मान्छेको चहलपहल बढाएको छ ।’
अलैँची व्यवसायी महासंघ गण्डकीका अध्यक्ष अजय तामाङका अनुसार उचाइअनुसार अलैँचीको उत्पादन र टिपाइको समय फरक हुन्छ । एक हजार दुई सय मिटरभन्दा माथिका क्षेत्रमा लगाइएको अलैँची दसैँपछि टिप्न सुरु हुने उनले बताए । महासंघका अनुसार लमजुङमा अहिले करिब एक हजार दुई सय रोपनी क्षेत्रफलमा अलैँची खेती भइरहेको छ । त्यसमध्ये करिब ७५० रोपनी क्षेत्रफलको अलैँचीले यस वर्ष उत्पादन दिने अनुमान गरिएको छ ।
विगतमा जिल्लामा करिब एक हजार पाँच सय रोपनीसम्म अलैँची खेती गरिएको थियो । तर विभिन्न रोग तथा प्रकोपका कारण खेतीमा क्षति पुगेपछि क्षेत्रफल घटेको व्यवसायीको भनाइ छ । रोग नियन्त्रण, गुणस्तरीय बिरुवा र प्राविधिक सहयोगलाई प्रभावकारी बनाउन सके अलैँची खेती पुनः विस्तार गर्न सकिने किसानको अपेक्षा छ ।
लमजुङमा मर्स्याङ्दी गाउँपालिका अलैँची उत्पादनको प्रमुख क्षेत्रका रूपमा देखिएको छ । गाउँपालिकाका विभिन्न क्षेत्रमा करिब चार सय हेक्टर जमिनमा अलैँची खेती गरिएको बताइएको छ । बेँसीसहर, दोर्दी, दूधपोखरी र क्व्होलासोथर गाउँपालिकाका विभिन्न गाउँमा समेत अलैँचीको व्यावसायिक खेती हुँदै आएको छ ।
यस वर्ष जिल्लामा करिब ६० मेट्रिक टन अलैँची उत्पादन हुने अनुमान गरिएको छ । उत्पादनसँगै किसानले उचित मूल्य पाउने, बजार सुनिश्चित हुने र रोग नियन्त्रणका लागि आवश्यक प्राविधिक सहयोग पाए अलैँचीले ग्रामीण अर्थतन्त्रलाई थप बलियो बनाउन सक्ने देखिएको छ ।
लमजुङमा अलैँची अहिले केवल नगदेबाली मात्र बनेको छैन, गाउँमा रोकिएको अर्थतन्त्र र जनशक्ति फर्काउने आधारसमेत बन्दै गएको छ। खेतबारीमा अलैँचीका बोटसँगै गाउँमा फर्किएको चहलपहलले उत्पादनमुखी कृषि रोजगारी र बसाइँसराइ रोक्ने सम्भावनाको संकेत गरेको छ ।
