अलपत्र खानेपानी आयोजना
सम्पादकीय
सुखाग्रस्त क्षेत्रका रुपमा लिएको तनहुँको भानु नगरपालिका वडा नं. १३ मिर्लुङ र सतिस्वाँरा लगायतका गाउँबस्तिमा खानेपानीको सहज आपूर्ति गर्ने लक्ष्यका साथ सञ्चालन गरिएको खानेपानी आयोजना अलपत्र बनेको छ । तीन वर्षभत्र आयोजना सम्पन्न गर्नुपर्नेमा ६ वर्षवित्तिसक्दा पनि घरघरका धारामा पानी खस्नुको सट्टा बनाइएका संरचनाहरु समेत भत्कन थालेका छन् । साविक मिर्लुङ्ग र सतिस्वाँरा गाविसको उच्च भागका बसिन्दाले हिउँद लागेसंगै झेल्नुपर्ने पानीको समस्या समाधानका लागि भन्दै आर्थिक वर्ष२०७२/०७३ सालमा विद्युतीय लिफ्ट प्रविधिको खानेपानी आयोजना निर्माण कार्य अगाडि बढाइएको थियो ।
हाल कायम गरिएको भानु नगरपालिका-१३ र व्यास नगरपालिका-९ का बासिन्दालाई खानेपानीको सहज पहुँच पुर्याउने लक्ष्य भएपनि अहिले यो आयोजना अलपत्र अवस्थामा पुगेको छ । उच्च पाहाडी भू-धरातलका बस्तिमा पानीको स्रोत अभाव हुँदा स्थानीयले आफ्नो दैनिकी खानेपानीको जोहो गर्नमै बिताउनु पर्ने बाध्यता छ । यो बाध्यतालाई अन्त्य गराउने लक्ष्यका साथ मिर्लुङ्ग-सतिस्वाँरा विद्युतीय लिफ्ट खानेपानी आयोजना निर्माण कार्य अगाडि बढेसंगै सहजै खानेपानी उपभोग गर्न पाइन्छ कि भन्ने आशामा बसेका गाउँलेहरु अहिले निराश छन् । तीन वर्षभत्र घरघरमा खानेपानीको धारा आउँछ भनिएपनि छ वर्षबित्तिसक्दा पनि पानीको समस्या समाधान हुन सकेको छैन ।
मिर्लुङको बासपानी, टुटेपानी, ठूलोढुङ्गा, पयाँस्वारा, पोखरीछाप, मियाँगाउँ, समजुर, तारुका लगायतका गाउँमा हिउँद लागेसंगै खानेपानीको अभाव खड्किन्छ । एक गाग्री पानीको जोहो गर्न स्थानीयले घण्टौ समय खर्चनुपर्ने बाध्यता छ । शिक्षा, स्वास्थ्य, खानेपानी, सडक लगायतका आधारभूत आवश्यकता सहज नहुँदा बर्साईसराइका कारण यी गाउँ उजाडिदै गएका छन् । आयोजना सुरु गर्नु पूर्व स्थानीय उपभोक्तालाई आयोजनाका बारेमा बुझाउन नसक्नु, समयमै आवश्यक बजेट प्राप्त नहुनु, उपभोक्ताको लागत सहभागिता जुट्न नसक्नु, मुहानदेखि पानी संकलनको मुख्य ट्याङ्कीसम्म विस्तार गरिएको पाइपलाइन र ट्याङ्कीमा बाढीपहिरोले पुर्याएको क्षतिका कारण आयोजना प्रभावित भएको छ ।
मुहानदेखि मुख्य ट्याङ्कीसम्मको करिब चार किलोमिटर दुरीमा चार स्टेपको लिफ्ट प्रविधिबाट पानी वितरणका लागि पाँच वटा ट्याङ्की निर्माण गरिएको छ । करिब १५० घर धुरीमा धारा समेत जडान गरिएको हुँदा बाढीपहिरोले पाइप र ट्याङ्कीमा पुर्याएको क्षतिको मर्मत सुधार भएमा तिहार लगत्तै पानी वितरण गर्न सकिने अवस्था भएपनि यस तर्फसम्बन्धित निकायको ध्यान पुगेको देखिदैन । कृपा कन्स्ट्रक्सन भरतपुर चितवनले आयोजनाको पहिलो चरणको कामको जिम्मा लिएको छ भने दोश्रो चरणको कामको जिम्मा गण्डकी निर्माण सेवा नेपालगञ्ज बाँकेले लिएको छ । यी निर्माण व्यवसायीले तोकिएको समयमै काम सम्पन्न नगर्दा खानेपानी तथा सरसफाई डिभिजन कार्यालय तनहुँले तेश्रो पटक समय थप गर्ने तयारी गरेको छ ।
भानु-१३ स्थित खरस्याङ्ग खोला, सिस्ने मुल र देउराली खोलाको पानी विद्युतीय लिफ्ट प्रविधिबाट करिब ४ किलोमिटरको उचाईमा निर्माण गरिएको मुख्य ट्याङ्कीसम्म पानी पुर्याएर वितरण गरिने छ । निर्माण गरिएका ट्याङ्कीमा एक पटक पानी खसालेर परीक्षण गरिएपनि ट्याङ्कीमा पानी नअडिएपछि कामको गुणस्तरीयतामा पनि प्रश्न उठेको छ । केन्द्रीय सरकारले सुरु गरेको यो आयोजना अहिले प्रदेश सरकार मातहत आएको छ । समयमै आवश्यक बजेट पाउन नसकेको र आर्थिक वर्ष२०७६/०७७ मा प्रदेश सरकारको विशेष कार्यक्रम अन्तरगत राखेर बजेट माग गरिएको छ । जटिल प्रकृतिको आयोजना भएको र प्रयाप्त बजेट समेत नआएको हुँदा समय लागि रहेको बताउने गरिएको छ ।
खानेपानी आयोजनामा आर्थिक वर्ष२०७७/०७८ सम्म २ करोड १३ लाख ७० हजार रुपैयाँ खर्च भइसकेको छ । आयोजना पूर्णरुपमा सम्पन्न हुन करिब २ करोड ५० लाख रुपैयाँ बजेट आवश्यक पर्ने भएपनि प्रदेश सरकारले चालु आर्थिक वर्षा लागि ६० लाख रुपैयाँ मात्र बजेट विनियोजन गरेको छ । २ करोड ५७ लाख ९१ हजार उपभोक्ताको लागत सहभागिता सहित १२ करोड ८९ लाख ९८ हजार रुपैयाँ आयोजनाको लागत स्टमेट निकालिएको छ । मिर्लुङकोट, शहीदगाउँ पुलिमराङ्ग लगायतका ऐतिहासिक, धार्मिक, साँस्कृतिक, प्राकृतिक क्षेत्रले भरिपूर्ण र ग्रामीण पर्यटकीय क्षेत्रका रुपमा विकास हुँदै गएको यस क्षेत्रमा खानेपानीको सहज पहुँच नहुँदा धेरै जसो गाउँ बर्साई सराइका कारण उजाडिदै गएका छन् । गाउँघरमा रहेका मानिसहरु पनि हिउँदको समयमा देखिने खानेपानी समस्याको दर्ीघकालिन समाधानको खोजीमा बसेका छन् ।
