आँबुखैरेनीको कृषि हाटबजार : बारीदेखि बजारसम्म स्थानीय उत्पादनको यात्रा
आँवुखैरेनी : तनहुँको आँबुखैरेनी गाउँपालिका–३ मा सञ्चालन हुँदै आएको साप्ताहिक हाटबजार १८४औँ हप्तामा पुगेको छ । वि.सं. २०७९ फागुनदेखि सुरु भएको हाटबजारले स्थानीय किसानका उत्पादनलाई बारीबाट सिधै बजारसम्म पुर्याउने प्रभावकारी माध्यमका रूपमा आफूलाई स्थापित गरेको छ ।
हरेक शुक्रबार लाग्ने हाटबजारमा बिहानैदेखि किसान, स्थानीय बासिन्दा र साना व्यवसायीको चहलपहल सुरु हुन्छ। गाउँघरमै उत्पादन भएका तरकारी, फलफूल, अन्नबाली, दाल, अचार, घिउ, मह, घरेलु परिकार तथा हस्तकलाका सामग्री बिक्रीका लागि राखिने गरिएको छ । स्थानीय महिलाले तयार पारेका परम्परागत खाद्य परिकार पनि हाटबजारको विशेष आकर्षण बन्ने गरेका छन् ।
हाटबजार सञ्चालनमा आएको साढे तीन वर्षको अवधिमा यसले स्थानीय उत्पादनको बजारीकरणसँगै ग्रामीण अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाउन सहयोग पुगेको गाउँपालिकाले जनाएको छ। किसानले उत्पादन बिक्रीका लागि टाढाको बजार धाउनुपर्ने बाध्यता घटेको छ भने उपभोक्ताले पनि स्थानीय स्तरमै ताजा र गुणस्तरीय सामग्री पाउने गरेका छन् ।
गाउँपालिकाका कृषि शाखा प्रमुख सन्तोष केसीका अनुसार हाटबजार स्थानीय उत्पादनलाई बजारसँग जोड्ने प्रभावकारी माध्यम बनेको छ। बिचौलियाबिना किसानले आफ्ना उत्पादन सिधै उपभोक्तासम्म पुर्याउन पाउँदा उचित मूल्य प्राप्त हुने र उपभोक्ताले पनि तुलनात्मक रूपमा सस्तो तथा ताजा वस्तु पाउने अवस्था बनेको उनले बताए ।
‘स्थानीय उत्पादनलाई बजारसँग जोड्ने प्रभावकारी माध्यम बनेको छ’, केसीले भने, ‘किसानले आफैँले उत्पादन गरेको वस्तु उपभोक्तासम्म पु¥याउन पाएका छन् । यसले उत्पादन बढाउन र व्यावसायिक खेतीतर्फ आकर्षित गर्नसमेत सहयोग पुगेको छ ।’
आँबुखैरेनी गाउँपालिका–५ छिम्केश्वरीकी किसान सुकमाया चेपाङ नियमित रूपमा हाटबजारमा आफ्ना उत्पादन बिक्रीका लागि आउने गरेकी छन् । उनी गाउँमा उत्पादन भएको सागसब्जी, कोदो, मकै, घिउलगायत सामग्री हाटबजारमा ल्याएर बिक्री गर्छिन् ।
पहिले उत्पादन बिक्रीका लागि टाढाको बजारसम्म जानुपर्दा यातायात खर्च र समय दुवै बढी लाग्ने गरेकोमा अहिले गाउँपालिकामै सहज रूपमा बजार पाउँदा आम्दानी बढ्न थालेको उनले बताइन्। ‘उत्पादन घरमै हुन्थ्यो, तर बजार पु¥याउन समस्या थियो’, उनले भनिन्, ‘अहिले हाटबजारले सहज बनाएको छ । सामान बेच्न पनि पाइयो र गाउँघरकै मानिससँग भेटघाट पनि हुने गरेको छ ।’
हाटबजार व्यापारिक गतिविधिमा मात्र सीमित नभई स्थानीय समुदायको सामाजिक भेटघाट र अन्तरक्रियाको थलोका रूपमा समेत विकास हुँदै गएको छ। किसानले आफ्ना अनुभव साटासाट गर्ने, स्थानीय उत्पादनको प्रचारप्रसार गर्ने र नयाँ व्यवसायिक सम्भावनाबारे जानकारी आदानप्रदान गर्ने अवसरसमेत हाटबजारले दिएको स्थानीय बताउँछन् ।
गाउँपालिका अध्यक्ष शुक्र चुमानले साढे तीन वर्षको अवधिमै हाटबजार स्थानीय अर्थतन्त्र चलायमान बनाउने आधारका रूपमा स्थापित भएको बताए । स्थानीय उत्पादनले बजार नपाउँदा किसान निरास हुने अवस्था रहेको उल्लेख गर्दै उनले अहिले गाउँमै उत्पादित वस्तु गाउँमै बिक्री हुने वातावरण बन्दै गएको बताए ।
‘किसानले उत्पादन गरेर पनि बजार नपाउने अवस्था अन्त्य गर्न हाटबजार सुरु गरिएको हो’, अध्यक्ष चुमानले भने, ‘अहिले स्थानीय उत्पादन बिक्री हुने वातावरण बनेको छ । यसले ग्रामीण क्षेत्रमा नगद प्रवाह बढाउनुका साथै घरमै उत्पादन गरेर आम्दानी गर्ने संस्कारलाई पनि बलियो बनाएको छ ।’
उनका अनुसार हाटबजारलाई केवल किनबेच गर्ने ठाउँका रूपमा नभई स्थानीय उत्पादन प्रवद्र्धन, स्वरोजगार सिर्जना र सामुदायिक जमघटको साझा थलोका रूपमा विकास गर्नुपर्ने आवश्यकता छ ।
हाटबजारमा स्थानीय मह, गोलभेँडा, सिस्नु, गिठ्ठा, अमला, बेथेको साग, फर्सीको मुन्टा, दही, मोही तथा सिब्लीगान जस्ता स्थानीय दैनिक उपभोग्य वस्तु बिक्रीका लागि राखिने गरिएको छ। स्थानीयस्तरमा पाइने र परम्परागत रूपमा उपभोग हुँदै आएका यस्ता उत्पादनलाई बजारसँग जोड्न सके ग्रामीण अर्थतन्त्रमा थप टेवा पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
बारीमा उत्पादन भएको वस्तुले बजार नपाएर खेर जाने अवस्थालाई अन्त्य गर्दै आँबुखैरेनीको साप्ताहिक हाटबजार अहिले किसान, उपभोक्ता र साना व्यवसायीबीचको प्रत्यक्ष पुल बन्दै गएको छ । १८४औँ हप्तासम्म आइपुग्दा यो हाटबजारले स्थानीय उत्पादनको बजारीकरणसँगै गाउँमै उत्पादन, गाउँमै आम्दानी र स्थानीय अर्थतन्त्र सुदृढीकरणको उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ ।
