स्वास्थ्यकर्मी बिहिन तनहुँ कारागार
भञ्ज्याङ समाचारदाता/दमौली
तनहुँ कारागार स्वास्थ्यकर्मी बिहीन छ । दमौलीमा रहेको कारागारमा करिव तीन वर्षदेखि स्वास्थ्यकर्मी पद रिक्त हुँदा कैदीबन्दिले समस्य झेल्नुपरेको छ । करिव ३ वर्षदेखि कारागारमा रहेको स्वास्थ्यकर्मी पद रिक्त हुँदा स्वास्थ्यमा समस्या देखिएपछि जिल्ला अस्पताल जानुपर्ने बाँध्यता रहेको कैदीबन्दिहरु बताउँछन् ।
लागुऔषध ओसारपोसार गरेको मुद्दामा जिल्ला कारागारमा सजय काटिरहेकी ३५ वर्षीय महिला यौन रोग समस्यसंगै दीर्घरोगबाट पनि पीडित छन् । महिनावारी हुँदा तल्लो पेट दुख्ने, ढाँड दुख्ने जस्तो समस्या हुने उनले बताइन् । कारागारमा स्वास्थ्यकर्मी नहुँदा स्वास्थ्यमा स-सानो समस्यादेखा पर्दापनि जिल्ला अस्पताल नै दौडना पर्ने उनले बताइन् ।
‘पहिला कास्की कारागारमा हुँदा सजिलो थियो’, उनले भनिन्, ‘यहाँ त आएदेखि नै कारागार स्वास्थ्यकर्मी बिहिन छ । दिनरात जुन समय बिरामी परेपनि १० मिनेट हिडेर अस्पताल जानुपर्छ ।’ कारागारमा बिरामी परे जुन समय भएपनि बिरामीलाई अस्पताल पुर्याउने गरेको कैदीबन्दीहरु बताउँछन् । उनले भनिन्, ‘यहाँका सरहरुले बिरामी पर्दा दिनरात नभनि अस्पताल लग्दिनु हुन्छ । तर, कारागार भित्रै स्वास्थ्यकर्मी भएको भए स-साना समस्याको यहि नै समाधान हुने थियो ।’
यस्तै, दम रोगको बिरामी पनि आफुसंगै बस्ने र आवश्यक औषधि स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाह अनुसार कार्यालय सहयोगीले नै किनेर दिने ४५ वर्षीया महिलाले बताइन् । तर, कारागारमा स्वास्थ्यकर्मी नभएकाले पनि महिनावारीको समयमा देखिने समस्याको घरेलु विधीबाटै उपचार गर्नुपर्ने बाँध्यता रहेको उनको गुनासो छ । उनले भनिन्, ‘सानो सानो समस्य भएपनि हडकडि लगाएर दमौली अस्पताल जानुपर्छ, भरु यहि तातोपानी र कारागारमै उपलब्ध औषधी खाएर बस्ने गरेका छौं । जटिल समस्य आए मात्र अस्पताल जाने गरेका छौं ।’
कारागारबाट बहिरा निस्कदा कैदीबन्दिले हडकडि लगाउनुपर्ने हुँदा स-सानो स्वास्थ्य समस्य तातोपानी खाएर, तातोपानीले सेकेर अथवा लुकाएर नै बस्ने गरेको बताउँछन् । गत फागुनबाट दमौली कारागारमा महिला कैदीबन्दि राख्न सुरु गरिएको हो । यसअघि यहाँका महिला कैदीबन्दिलाई कास्की, गोरखा लगायतका जिल्लाको कारागारमा पठाउने गरिन्थ्यो । कारागारले कैदीबन्दि महिलाहरुलाई आवश्यक सामान बाहिरा बजारबाट ल्याउन भनि दुइ जना महिला कार्यालय सहयोगी पनि राखेको छ ।
कारागारमा अन्य समयभन्दा महिनावरीको समयमा अलि असहज हुने २६ वर्षीय महिलाले बताइन् । ‘महिनावरी मध्यरात, दिउँसो जति बेला पनि हुन सक्छ । रातीको समयमा रगत बग्न लाग्यो र बाँकी प्याड छैन भने सुतिरहेकालाई उठाएर प्याड माग्नुपर्ने हुन्छ’, उनले भनिन्, ‘महिनावारी भएको समयमा सफा सुग्घार हुन पनि अलि मुस्किल छ ।’
यस्तै, कारागारमा निशुल्क प्याडको व्यवस्थापन नहुँदा कहिलेकाही प्याड किन्ने पैसा नभएर परिवारसंग माग्नुपर्ने र कपडाको पनि प्रयोग गर्नुपरेको महिला कैदीबन्दिहरु बताउँछन् । उनीहरुले कार्यालय सहयोगीको हातमा पैसा दिएर प्याड लिन पठाउने गर्दछन् । दमौली कारागारमा २१ वर्षदेखि ४५ वर्षसम्मका महिलाहरुले सजाय काटिरहेका छन् । कारागारमा स्वास्थ्यकर्मी नहुँदा महिला स्वास्थ्य, महिनावारी हुँदा अप्नाउनुपर्ने स्वस्थ सफाबानीको बारेमा जानकारी पाउन नसकेको बताउँछन् ।
कारागारमा पटकपटक स्वास्थ्यकर्मीको माग गरिरहेपनि पदपुर्ति हुन नसकेको जिल्ला कारागारका प्रमुख नारायणप्रसाद अधिकारीले बताए । उनले भने, ‘कैदीबन्दिलाई केही समस्य परेको थाहापाएसंगै उपचारका लागि हामी दमौली अस्पताल लग्ने गरेका छौं । कारागारमा लोकसेवाबाट आएको स्वास्थ्यकर्मी माग गरिरहेका छौं । आशा छ चाडैनै पाउने छौं ।’
करिव २० वेड क्षमता रहेको कारागारमा तनहुँ, गोरखा र रुपन्देहीका १४ जना महिला कैदीबन्दि राखिएको प्रमुख अधिकारीले बताए । ‘पछिल्लो समय कारागारमा विभिन्न संघसंस्थाबाट प्याडको उपलब्ध भइरहेको छ’, उनले भने, ‘अब चाडै नै कारागारमै निशुल्क प्याडको व्यवस्थापन गर्ने बारे छलफल भइरहेको छ ।’
