व्यासको समता आवासीय विद्यालय : विपन्न बालबालिकाका लागि शिक्षासंगै सुरक्षित भविष्य

दमौली : आर्थिक अभाव तथा अभिभावकीय संरक्षणको कमीका कारण शिक्षाबाट वञ्चित हुने जोखिममा रहेका बालबालिकालाई शिक्षाको मूलधारमा ल्याउने उद्देश्यले व्यास नगरपालिकाले सञ्चालन गरेको व्यास नगर समता आवासीय विद्यालय विपन्न तथा अभिभावकविहीन बालबालिकाका लागि शिक्षा, संरक्षण र सुरक्षित भविष्यको आधार बन्दै गएको छ ।

नगरपालिकाले शिक्षा सबै बालबालिकाको अधिकार हो भन्ने मान्यताका साथ सञ्चालन गरेको यस विद्यालयमा हाल ५६ जना विद्यार्थी अध्ययनरत छन् । विद्यार्थीलाई शिक्षासँगै आवास, भोजन, पोसाक, कापी–कलम तथा आवश्यक शैक्षिक सामग्रीसमेत नगरपालिकाले उपलब्ध गराउँदै आएको छ ।

स्थानीय सरकारको सामाजिक उत्तरदायित्वलाई व्यवहारमा उतार्ने उद्देश्यले अघि बढाइएको यो कार्यक्रम नगर प्रमुख बैकुण्ठ न्यौपानेको नेतृत्वमा शिक्षामा समान अवसर सिर्जना गर्ने अभियानका रूपमा अघि बढेको हो । आर्थिक रूपमा कमजोर तथा अभिभावकीय संरक्षणको अभावमा रहेका बालबालिकालाई सुरक्षित वातावरणमा राखेर शिक्षा प्रदान गर्ने कार्यक्रमले स्थानीय तहले सामाजिक संरक्षणको क्षेत्रमा खेल्न सक्ने भूमिकालाई समेत उजागर गरेको छ ।

बन्द विद्यालयलाई आवासीय विद्यालयमा रूपान्तरण

विद्यार्थी अभावका कारण बन्द भएको साविक क्यामिन छापथोक प्राथमिक विद्यालयको संरचनालाई पुनः प्रयोगमा ल्याएर समता आवासीय विद्यालय सञ्चालन गरिएको हो । नगरपालिकाले करिब ४० लाख रुपैयाँ खर्चेर विद्यालय भवनको मर्मतसम्भार गरी २०७९ भदौ ५ गतेदेखि आवासीय विद्यालय सञ्चालनमा ल्याएको थियो ।

नयाँ संरचना निर्माणमा मात्र जोड नदिई प्रयोगविहीन बनेको विद्यालय भवनलाई पुनः उपयोग गर्दै सामाजिक उद्देश्य पूरा गर्ने नगरपालिकाको यो प्रयासलाई स्थानीय स्रोतको सिर्जनात्मक उपयोगका रूपमा हेरिएको छ । बन्द विद्यालयको संरचनालाई सहारा आवश्यक भएका बालबालिकाको शिक्षा र संरक्षणको केन्द्रमा परिणत गर्नु कार्यक्रमको महत्वपूर्ण पक्ष बनेको छ ।

विद्यालयमा हाल प्रधानाध्यापक अर्जुन सुनारको नेतृत्वमा शैक्षिक गतिविधि सञ्चालन भइरहेको छ। विद्यालय व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष सतिस चन्द्र न्यौपानेसहितको व्यवस्थापन पक्षले विद्यालय सञ्चालन तथा व्यवस्थापनमा सहजीकरण गर्दै आएको छ ।

शिक्षा मात्र होइन, आवास र संरक्षण पनि

समता आवासीय विद्यालयको विशेषता विद्यार्थीलाई कक्षाकोठामा मात्र सीमित नराखी उनीहरूको समग्र संरक्षणमा ध्यान दिनु हो । नगरपालिकाले विद्यार्थीका लागि बसोबास, भोजन, पोसाक तथा शैक्षिक सामग्रीको व्यवस्था गर्दै आएको छ ।

यसले आर्थिक अभावका कारण विद्यालय जान नसक्ने अवस्थामा रहेका बालबालिकालाई पढ्ने अवसर दिनुका साथै सुरक्षित वातावरणमा हुर्कने आधारसमेत प्रदान गरेको छ । बालबालिकाको शिक्षामा पारिवारिक तथा आर्थिक अवस्थाले निर्धारण गर्ने असमानता कम गर्ने उद्देश्य कार्यक्रमको मूल मर्म रहेको छ ।

कार्यक्रमलाई संस्थागत र व्यवस्थित बनाउन व्यास नगरपालिकाले ‘व्यास नगर समता आवासीय विद्यालय सञ्चालन कार्यविधि, २०८०’ समेत जारी गरेको छ । कार्यविधिले विद्यालय सञ्चालन, विद्यार्थी छनोट, व्यवस्थापन तथा नगरपालिकाको जिम्मेवारीलाई निश्चित प्रक्रियामा बाँध्ने आधार तयार गरेको छ ।

कक्षा विस्तारको तयारी

नगरपालिकाले समता आवासीय विद्यालयको कार्यक्रमलाई क्रमशः विस्तार गर्ने नीति अघि सारेको छ । व्यास–९ स्थित बसाहस्थान माध्यमिक विद्यालयमा कक्षा ६ देखि १० सम्म आवासीय विद्यार्थी भर्ना गरी कार्यक्रम विस्तार गर्ने निर्णयसमेत गरिएको छ ।

प्राथमिक तहबाट सुरु भएको कार्यक्रमलाई माथिल्लो कक्षासम्म विस्तार गर्न सकिएमा विद्यार्थीले आधारभूत शिक्षापछि पनि निरन्तर आवासीय सुविधा प्राप्त गर्दै अध्ययनलाई अघि बढाउन सक्नेछन्। यसका लागि विद्यालयको शैक्षिक गुणस्तर, दक्ष जनशक्ति, भौतिक सुविधा र दीर्घकालीन स्रोत व्यवस्थापनमा नगरपालिकाले थप ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ ।

पूर्वाधारसँगै मानवीय विकासमा लगानी

स्थानीय तहको विकासलाई प्रायः सडक, पुल, खानेपानी, भवनलगायतका भौतिक पूर्वाधार निर्माणसँग जोडेर हेर्ने गरिन्छ । तर बालबालिकाको शिक्षा, संरक्षण र भविष्य निर्माणमा गरिने लगानीको प्रभाव दीर्घकालीन हुने भएकाले समता विद्यालयलाई मानवीय विकासमा स्थानीय सरकारको लगानीका रूपमा लिन सकिन्छ ।

नगर प्रमुख बैकुण्ठ न्यौपानेको नेतृत्वमा अघि बढाइएको यस कार्यक्रमले स्थानीय सरकार विकास निर्माण गर्ने निकाय मात्र नभई संरक्षण आवश्यक भएका बालबालिकाको अभिभावकीय भूमिकासमेत निर्वाह गर्न सक्छ भन्ने उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ ।

विद्यालयमा अध्ययनरत बालबालिकाका लागि शिक्षा, आवास र आधारभूत आवश्यकताको जिम्मेवारी स्थानीय सरकारले लिनुले अभिभावकीय संरक्षणबाट वञ्चित बालबालिकालाई सामाजिक सुरक्षा प्रदान गर्ने स्थानीय तहको दायित्वलाई समेत व्यवहारमा जोडेको छ ।

‘समता’लाई परिणाममा उतार्ने चुनौती

समता विद्यालयको मूल उद्देश्य आर्थिक तथा पारिवारिक अवस्थाका कारण अवसरबाट वञ्चित बालबालिकालाई समान शैक्षिक अवसर प्रदान गर्नु हो । त्यसैले यसको सफलता विद्यार्थी संख्या बढाउनमा मात्र नभई उनीहरूको शैक्षिक उपलब्धि, व्यक्तित्व विकास र भविष्य निर्माणमा मापन हुनुपर्ने देखिन्छ ।

अब विद्यालयसामु शैक्षिक गुणस्तर थप उकास्ने, दक्ष जनशक्ति व्यवस्थापन गर्ने, बालमैत्री वातावरणलाई अझ प्रभावकारी बनाउने र विद्यार्थीको उच्च शिक्षा तथा रोजगारीसम्मको बाटो सुनिश्चित गर्ने चुनौती छ ।

नगरपालिकाले कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिँदै दीर्घकालीन योजना, पर्याप्त बजेट र प्रभावकारी अनुगमनको व्यवस्था गर्न सकेमा समता आवासीय विद्यालय व्यास नगरपालिकाको मात्र नभई अन्य स्थानीय तहका लागि समेत अनुकरणीय सामाजिक–शैक्षिक मोडल बन्न सक्नेछ ।

बन्द विद्यालयको संरचनालाई पुनर्जीवन दिएर विपन्न तथा अभिभावकविहीन बालबालिकाको भविष्य निर्माणमा लगाउनु समता विद्यालयको सकारात्मक पक्ष हो। भौतिक पूर्वाधार निर्माणसँगै नागरिकको जीवनमा प्रत्यक्ष परिवर्तन ल्याउने लगानी नै स्थानीय विकासको दिगो आधार हो भन्ने सन्देश समता आवासीय विद्यालयले दिएको छ ।

सेयर गर्नुहोस्

प्रतिक्रिया दिनुहोस्

सम्बन्धित खवर