मधेश प्रदेश, पर्यटन र भरत ताल

पर्यटन भनेकै नदेखेको ठाउँमा पुग्नु ! पुगेका ठाउँमा देखिएका नयाँ नौला कुराहरुसंग रमाउने हो । पर्यटनको यात्राले रमाइलो मात्र होइन शारीरिक र मानसिक स्वास्थ्यमा पनि फाइदा हुन्छ । नयाँ ठाउँको यात्राले पर्यटकहरुलाई नयाँ अनुभूती हुन्छ । नयाँ खाना, नयाँ वातावरण र फरक भाषा स्थानीय संस्कृति र नयाँ ठाउँहरुको बारेमा पर्यटकलाई जान्ने अवसर हुन्छ । मानिस स्वभावले नै विविधता मन पराँउछ चाहे जेसुकै कुरामा होस् । उसलाई नयाँ नयाँ साथी, ठाउँ, घर अनि खाना मन पर्दछ । शहर बजारमा बसेका मानिस हिमाल र पहाड देखेर रमाँउदछन् । यो मानवको स्वभाव हो, विविधतामा रमाउने । त्यसैले त हरेक मानिस घुमफिर गर्न खोज्दछ । पर्यटक को हो ? कसलाई पर्यटक भन्ने ? पर्यटन शब्दको शाब्दिक अर्थ भ्रमण अर्थात घुमफिर हो । घुमफिरले संस्कृति, रीतिरिवाज, परम्परा, रहनसहन मात्र होइन पर्यटकहरुले रुचि अनुसार ऐतिहासिक, पुरातात्विक एवं धार्मिक स्थलहरुको पनि अध्ययन अनुसन्धान गर्न सक्दछन ।

मधेश प्रदेशमा पनि पर्यटकहरु घुम्न जाने ठाउँहरु धेरै छन । पर्यटकहरुको रुचि अनुसार जनकपुरमा जानकी मन्दिर र धनुषाधाम, सिरहाको सलहेश फूलबारी, महोत्तरीको रौजा मजार र जलेश्वरनाथको मन्दिर, बाराको सिम्रौनगढ र गढीमाइ, सप्तरीको छिन्नमस्ता, पर्साको पारसनाथ, रौतहटको नुनथर, सर्लाहीको भरत ताल मात्र होइन कोशी टाप्पु र पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्जलगायतका ठाउँहरु पर्यटनको लागि घुम्ने ठाउँ बनेका छन । पर्यटनको लागि मधेस प्रदेशमा ऐतिहासिक र धार्मिकस्थल धेरै छन । मधेश प्रदेशमा खासगरी मैथिली, भोजपुरी र थारु संस्कृतिको बाहुल्यता छ । मिथिला क्षेत्रमा मैथिली गाउँ र भोजपुरा क्षेत्रमा भोजपुरी गाउँ पर्यटकले अध्यन अवलोकन गर्न सक्दछन । पदेशको यात्रामा पर्यटकहरुले हिन्दू, मुस्लिम, बौद्ध तथा जैन धर्मका आस्थाका केन्द्रहरुमा तीर्थाटन/ अवलोकन पनि गर्न सक्दछन ।

महोत्तरीको तीनसय वर्ष पुरानो ऐतिहासिक रौजा मजार इस्लाम पर्यटकहरु पुग्नै पर्दछ । अर्को तर्फ सप्तरीको वनस्खण्डि सिख समुदाय, पर्साको भिष्वा मठ बौद्ध र पारसनाथ मन्दिर जैन धर्मको आस्थाको केन्द्रमा पनि पुग्न सके राम्रो हुन्छ । मधेश प्रदेशको यात्रामा पर्यटकहरुले मिथिलाको कला, संस्कृति, भेषभुषा, धार्मिक विविधताको बारेमा पनि अध्यन गर्न सक्दछन । मिथिला क्षेत्रको प्रमुख भाषा मैथिली हो र मैथिली भाषा बोल्ने मानिसहरुलाई मैथिल भन्ने गरिन्छ । धनुषा, सर्लाही, महोत्तरी, सिरहा र सप्तरीमा मैथिली र भोजपुरी भाषा बोल्ने गर्दछन । पर्यटकहरुले मैथली भाषा जानेको छ भने यात्रा सहज पनि हुन्छ । मदेश घुम्न नगएका पर्यटकलाई यात्रामा मधेशको संस्कृति, पहिरन, रीतिरिवाज, चाडपर्व, खानपान छुट्टै लाग्न सक्दछ ।

मधेश प्रदेशमा पर्यटकहरुलाई हिमाली र पहाडी भूगोल भन्दा फरक अनुभूति हुन्छ । मदेश प्रदेशका सबै जिल्लामा सडक मार्ग पुगेको छ । काठमाण्डौ देखि सिमरा, जनकपुर र राजविराजमा हवाईसेवा पनि छ । मदेश प्रदेशमा घुमफिर गर्दा प्याकेज कार्यक्रम मिलायर घुम्दा राम्रो हुन्छ । तर, धेरै पर्यटकहरुमा प्याकेजमा घुमफिर गर्ने संस्कृति छैन । प्याकेज भनेको आबधिक योजना हो। आजभोली पर्यटनको क्षेत्रमा पनि प्याकेज शब्द प्रयोग हुन थालेको छ । घुमफिरको लागि यात्राको योजना बनाएर घुम्दा सुरक्षित मात्र नभएर धेरै कुरामा सजिलो हुन्छ । यात्रामा आफ्नो अनकुल अनुसार यातायातका साधन प्रयोग गर्न सकिन्छ । अझ नीजि सवारी साधन भयो भने यात्रामा छिटो मात्र होइन आफ्नो समय पनि वचत हुन्छ । समूहमा यात्रा गर्नुभयो भने त्यसको मज्जा भिन्दै हुन्छ । पर्यटकहरुसंग यात्रा गर्दा प्याकेज कार्यक्रम भयो भने कति दिनको यात्रा गर्ने- कहाँ-कहाँ बास बस्ने – कुन-कुन ठाउँमा पुग्ने जस्ता कुराहरु तय भयो भने यात्रा सहज र सस्तो पनि हुन्छ ।

आजभोली धेरै पर्यटकहरु बारा जिल्लामा पर्ने त्रिभुवन राजपथ र महेन्द्र राजमार्गको चोक पथलैयाबाट पूर्व लाग्नासाथ सुरुमै भरत ताल पुग्ने गर्दछन । र्सलाही जिल्लाको भरत ताल कृत्रिम ताल हो । बागमती नगरपालिकाको वडा नं. १२ मा भरत ताल पर्दछ । बागमती नदीको किनारमा बगरमा परिणत भएको १२१ बिघा जमिनमा कृत्रिम ताल बनाइएको छ । तालको लम्वाई करिव १.५ किलो मिटर रहेको छ । भरत ताल जहाँ निर्माण भएको छ, त्यो ठाउँमा २०२८ सालमा बागमती नदीको बाढी पस्यो र बगर बनेको थियो । बगर जमिन २०६२/२०६३ ताका अतिक्रमण भयो । सुरुमा नगरपालिकाले सुकुम्बासी र भूमिहीनको पहिचान गरी तीनदेखि पाँच कट्ठासम्म जग्गा वितरण गर्‍यो । भूमिहीनको ब्यबस्थापन गर्दा बाँकी रहेको अढाइ सय बिघा जमिनमा नगरपालिकाले सुरुमा बागमती माछापोखरी भनेर पोखरी बनाउँदै जाँदा तालमा परिणत भयो । जमिनको सदुपयोग गर्ने क्रममा अहिले पर्यटनको लागि रमणीय भरत ताल बन्यो । ताल निकै सुन्दर देखिन्छ । तालमा पर्यटनको पूर्वाधार निर्माण गर्दै जादा भरत ताल बहुउद्देश्यीय परियोजना बन्यो । तालले ठूलो संख्यामा पर्यटक भित्राएर आम्दानी गर्ने अवसर सिर्जना गरेको छ । कलकल बग्ने वाग्मती नदी र छेउमा बन्दै गरेको रेलको लिकले समेत पर्यटक रमाउने गर्दछन । जयनगर-बर्दिवास रेलमार्गअन्तर्गत धनुषाको कुर्थादेखि महोत्तरीको बिजलपुरासम्म रेलमार्ग निर्माण भैरहेको छ ।

आजभोली मधेस प्रदेश घुम्न जाने पर्यटकहरुको लागि पहिलो रोजाइ भरत ताल बन्ने गरेको छ । राजमार्गदेखि करिब तीन किलोमिटर दक्षिण वाग्मती नदीको किनारमा भरत ताल पर्दछ । ताल पुग्नु अगावै फराकिलो सडक सफा मनोरम दृश्यका बीचमा तालको किनारामा होटेल र रेष्ट्ररा छन । जहाँ तालमा जाने पर्यटकहरुलाई हार्दिकताका साथ स्वागत गरिन्छ । मदेशको अर्गानिक खानाका परिकारको स्वाद लिने पारखी पर्यटकका लागि होटेल र रेष्ट्रराका ब्यवसायी तम्तयार रहेका हुन्छन । भरत ताल आसपासका होटेलदेखि मोटरबोटमा समेत भरत ताल लेखिएका छन । भरत तालमा पर्यटकहरु बोटिङ गर्न, पिकनिंक खान र रमाइलो गर्नका लागि पुग्ने गर्दछन । भरत ताल पुगेपछि कहिल्य ठूलो ताल नदेखेका पर्यटकहरु अचम्म हुन्छन । तालको छेउमा झण्डा फरफरायका बोट देख्दा कुनै समुन्द्रमा त पुगेका छैनौ ? भन्ने कल्पना समेत गर्दछन । पर्यटकको लागि तालमा अहिले ३४ वटा इन्जिनबाट चल्ने बोट सञ्चाालनमा छन । बोटमा चढेर साथीहरुसँग सेल्फी लिँदै जलविहार गर्दा पर्यटकहरु रमाउँछन । मोटर बोटमा बसेर तालको एक फन्को लगाएको तीनसय शुल्क तिर्नुपर्ने हुन्छ । पर्यटकको चाप भएको समयमा पालो कुरेर बस्नुपर्ने पनि हुन्छ । बोटमा सयर गर्दा लगाउने लाइफ ज्याकेट र दुर्घटना बीमासमेत गरिएको छ । पर्यटकहरुलाई आकर्षण गराउन ताल वरिपरी फुटपाथ र साइडमा बोट बिरुवा पनि रोपिएको छ ।

भरत तालको सुन्दर दृष्य, तालबाट देखिने चुरे पर्वत, तालमा पौडिँदै गरेका हाँस र सरर हिँडिरहेका मोटर बोटले पर्यटकको मन लोभ्याउने गरेको छ । तालमा फोटो खिच्ने, टिकटक बनाउने, बोटमा यात्रा गर्ने तथा ताललाई नजिकबाट नियाँल्दै खाजा खाने, साथीभाइ भेटने र रमाइलो गर्ने पर्यटकको संख्या बढिरहेको छ । ताललाई पर्यटकहरु पुग्दा आकर्षा गराउन तालमा पूर्वाधार थपिदै गएका छन । पहिला तालमा बोटिङको मात्रै सुविधा रहेकोमा अहिले जिपलाइन, वाटरसाइकल, स्काइ साइकलिङ, उँट र घोडामा चढेर तालको वरपर अवलोकन गर्ने र वृद्धवृद्धाहरु र बालबालिकाहरुलाई मिनी रेल, सर्वसाधारणहरुका लागि फोटो खिच्न र भिडियो बनाउन क्यामरामेनको समेत व्यवस्था गरिएको छ । जसका कारण दैनिक हजारौँको संख्यामा ताल घुम्न आन्तरिक तथा बाहृय पर्यटकहरुको भीड लाग्ने गरेको छ । तालको उत्तरपट्टकिो भागमा सुमेरु पर्वतको आकृतिमा शिव-पार्वतीको ठूलो मूर्ति रहेको छ । शिवको जटाबाट पानी झरेको स्वरुप समेत भरत तालमा पुग्ने पर्यटकहरुले देख्न पाउने छन । तालको बीच भागमा सुबिधा जनक होटल निर्माण हुन लागेको छ ।

भरत तालमा पर्यटकहरुलाई आकर्षित गर्न अत्याधुनिक वनभोज स्थल, जगल सफारी, फनपार्क, मिनी क्यासिनोसहितको होटल निर्माण भएका छन । ताल आसपासमा ३० वटा वनभोज स्थल, ५० चौतारा र प्रतीक्षालय निर्माण भएका छन । दक्षिणतर्फको भागमा चलचित्र छायाकनको क्षेत्र रहेको छ । तालमा बागमती नदीबाट पानी राख्न इनलेट र आउटलेटको गेट निर्माण भएको छ । बागमती नदीको गेटबाट पानी राख्ने र अर्कोतिरबाट निस्कने गर्दा तालको पानी सधै सफा हुने गरेको छ । स्वच्छ, सफा पानीले तालको सौन्दर्य बढाएको छ । धेरै बोट चलेको बेलामा तालको पानीको छाल पर्यटकहरुका लागि आकर्षक बन्दछ । कतिपयले तालको पानीको छाललाई कैद गर्दै फोटो खिच्न र टिकटक बनाउन भ्याउँछन । तालको बगैंचाले पर्यटकहरुको मन झनै लोभ्याउने गरेको छ । हावाको बेगसँगै छल्किने तालको पानी, नजिकैबाट देखिने हरिया चुरे पर्वत र तालको छेउ भएर निरन्तर कलकल गर्दै बगिरहेको बागमती नदीको पानीको आवाजले पर्यटकहरुको मननै चगं बनाइदिन्छ ।

तालमा हंसराज प्रजातिको हाँस पालिएको छ र माछापालन समेतको कार्य योजना रहेको छ । तालको सुन्दर दृष्य, हावाको वेगसँगै छल्किरहने तालको पानी, तालपारि देखिने चुरे पहाडको दृष्य, बगिरहेको बागमती नदीको आवाजले सबै मोटर बोटमा रमाउने पर्यटकलाई मोहित पारिदिन्छ । तालमा पौडिँदै गरेका हाँस र तालमा सयर गर्नका लागि राखिएको राइनोज, फिस्टेल जेटबोट, मोटरबोट, मिनी क्रुजले पर्यटकहरुलाई आकर्षण गराएको छ । भरत तालमा पर्यटकहरुलाई पौडी खेल्न र माछा मार्न निषेध गरिएको छ । सुरक्षाको लागि तालको चारैतिर फलामे रेलिङ लगाइएको छ । पर्यटकको मनोरञ्जनलाई ध्यान दिँदै ताल परिसरमा थप साहसिक खेलका संरचना निर्माण भएको छ । पर्यटकहरुका लागि तालमा स्काइ साइक्लिङ निर्माण गरिएको छ । स्काई साइक्लिङमा दुइवटा रोपलाइन विस्तार गरिएको छ । तारको लामा झुन्डिएको साइकल चलाएर मनोरञ्जन लिने खेल पछिल्लो समय पर्यटकहरुका लागि आकर्षण बन्दै गएको छ । स्काई साइक्लिङले तालमा पर्यटकहरु आकर्षित भएका छन । पर्यटकको मनोरञ्जनलाई ध्यान दिँदै ताल परिसरमा थप साहसिक खेलका संरचना निर्माण कार्य पनि भै रहेको छ ।

आजभोली मधेस प्रदेश घुम्न जाने पर्यटकहरुको पहिलो रोजाई बनेको छ भरत ताल । पर्यटकहरु भरत तालमा बोटिङ गर्न, पिकनिङ मनाउन र रमाइलो गर्नका लागि पुग्ने गर्दछन । आजभोली भारतबाट समेत भरत तालमा ठूलो संख्यामा पर्यटकहरु आउने गर्दछन । भरत ताल अहिले र्सलाहीको मात्रै नभई मधेस प्रदेशकै पहिचानको रुपमा स्थापित भएको छ । प्रकृतिको काखमा अवस्थित मानव निर्मित ताल झट्ट हेर्दा समुद्रको अनुभूति दिलाउने गरेको छ । तालको वरिपरि रहेको बगैंचाले पर्यटकहरुको मन झनै लोभ्याउने गरेको छ । हावाको बेगसँगै छल्किने तालको पानी, नजिकैबाट देखिने हरिया चुरे पर्वत र तालको छेउ भएर निरन्तर कलकल गर्दै बगिरहेको बागमती नदीको पानीको आवाजले अझै पर्यटकलाई लोभ्याउने गरेको छ । भरत ताल भारतीय सिमाबाट ४२ किलोमिटर र भारतको सीतामाढी तालबाट ८५ किलोमिटरको दूरीमा पर्दछ । भारतीय पर्यटकहरु मात्र दैनिक पाँच सयको हाराहारीमा तालमा आउने गर्दछन । भरत ताल हेर्न र जेट बोट चढन विभिन्न ठाउँबाट दैनिक हजारौ पर्यटक पुग्ने गर्दछन । ताल वरपरका जिल्लाका पर्यटकहरु मात्र होइन गर्मीको समयमा तालमा मोटर बोट चढेर मनोरञ्जनका लिनका लागि स्थानीयवासी समेत पुग्दछन । बिदाको दिनमा भरत तालमा मोटरबोट चढने र रमाउनेहरुको संख्या पनि बढदै गएको छ ।

भरत तालमा धेरैले आफ्नो सीप र योग्यता अनुसार रोजगारी पाएका छन । अहिले तालमा बोटिङ गरेको तीन सय रुपैयाँ शुल्क लाग्दछ । त्यसमध्ये २० प्रतिशत नगरपालिकामा बुझाउनु पर्नेहुन्छ । मानवनिर्मित भरत ताललाई बहुउद्देश्यीय परियोजनाका रुपमा विकास गरिने भएको छ । आन्तरिक र बाहृय पर्यटकको हब बनाउने गरी तालमा पूर्वाधारको विकास भएको छ । प्राचिनकालदेखि निर्माण हुँदै आएका मानव निर्मित ताल र पोखरीहरु मधेश प्रदेशमा धेरै छन । तर बिस्तारै पोखरीहरु अतिक्रमणमा पर्दा धेरै पोखरी बिनाश भएर गएका छन । नेपालमा अहिलेसम्म मानव निर्मित ठूलो कृत्रिम तालमा मकवानपुरको इन्द्रसरोवर हो । इन्द्रसरोवरको लम्बाइ ८ किमी र गहिराइ करीब ९७ मिटर छ । इन्द्रसरोवर ताल २०३८ सालमा निर्माण भएको हो । इन्द्रसरोवर अर्थात कुलेखानी बाँधबाट ६ कि.मी. सुरुङमार्ग बनाएर लगिएको पानीले भिमफेदीमा विद्युत निकालिएको छ । पछिल्लो समय धेरै जिल्लाहरुमा कृत्रिम ताल र पोखरी निर्माण भएका छन । कतिपय पालिकाहरुले पोखरी निर्माण गरी सिंचाइ गर्ने नितीगत योजना बनाएका छन ।

कसरी पुग्ने ?

सर्लाहीको भरत ताल पुग्न राजमार्गबाट दुइवटा सडक छन । पूर्व तर्फबाट आउँदा बागमती पुलदेखि एक किलोमिटर वरैबाट तालसम्म पुग्ने सडक छ । पश्चिमी भेगबाट जाँदा बागमती पुल तर्ने बित्तिकै बागमती किनारै किनार तीन किलोमिटर दक्षिण यात्रा गरेपछि भरत ताल पुग्नुहुन्छ ।

सेयर गर्नुहोस्

प्रतिक्रिया दिनुहोस्

सम्बन्धित खवर